SURYASIDDHANT
(Under the Project of content Generation with a view to develop E-Databank,
E-Learning and E-Sources of Sanskrit Text.)
Chief Director
Prof. Radha Vallabh Tripathi
Vice Chancellor
Director
Prof. Sarva Narayan Jha
Acting Principal, Rashtriya Sanskrit Sansthan, Lucknow Campus,
National Coordinator
Dr. Sukala Mukherjee
Project Officer
(RSKS, New Delhi)
Principal Investigator
Prof. Sarva Narayan Jha
Department Of Jyotish
Rashtriya Sanskrit Sansthan,
(Deemed University)
Lucknow Campus, Lucknow
अथ भूगोलमुक्त्वा दक्षिणोत्तरभूव्यासाधिकप्रमाणमेरोरवस्थानमाह—
अनेकरत्ननिचयो जाम्बूनदमयो गिरि:।
भूगोलमध्यगो मेरुरुभयत्र विनिर्गत:।।34।।
भूगोलमध्यगत: पर्वतो मेर्वाख्योऽनेकरत्ननिचयोऽनेकानि नानाविधानि माणिक्यवज्रादीनि तेषां निचय: समूहो यत्र असौ। जाम्बूनदमयो जाम्बूनदम्।
जम्बूफलामलगलद्रसत: प्रवृत्ता जम्बूनदीरसयुता मृदभूत् सुवर्णम्।
जाम्बूनदं हि तदत: सुरसिद्धसङ्घा: शश्वत् पिबन्त्यमृतपानरसानुभावा:।।
इति भास्कराचार्य्योक्तेश्च सुवर्णं तन्मय: स्वर्णघटित उभयत्र व्यासान्तरितभूपृष्ठप्रदेशाभ्यां विनिर्गतो बहि: स्थितदण्डाकारस्वर्णाद्रिमध्ये भूगोल: प्रोतोऽस्ति। अतएव भूभृदित्यन्वर्थ संज्ञ इति तात्पर्य्यार्थ:।।34।।
अथ मेरोरूर्ध्वाध: प्रदेशयोर्देवादयोऽसुराश्च वसन्तीत्याह—
उपरिष्टात् स्थितास्तस्य सेन्द्रा देवा महर्षय:।
अधस्तादसुरास्तद्वद् द्विषन्तोऽन्योन्यमाश्रिता:।।35।।
उपरिष्टात् स्थितास्तस्य सेन्द्रा इन्द्रसहिता देवा इन्द्रादयो देवा महर्षय:। च: समुच्चयार्थोऽनुसन्धेय:। स्थिता: अधस्तान्मेरोरध: प्रदेशे। असुरादैत्या:। तद्वत्। यथोर्ध्वभागे देवास्तद्वदित्यर्थ:। आश्रिता आस्थिता:। ननु देवा असुराश्चैकत्र कथं न स्थिता इत्यत आह। द्विषन्त इति। अन्योन्यं परस्परं द्वेषं कुर्वन्त:। तथाच देवासुरयो: परस्परं द्वेषसद्भावादेकत्रावस्थानासम्भवेन उत्तमा देवास्तदूर्ध्वभागे स्थिता महर्षयश्च दैत्यभीतास्तत्रैव स्थितास्तदधोभागे तन्निकृष्टा दैत्या: स्थिता इति भाव:।।35।।