-:Rashtriya Sanskrit Sansthan:-


SURYASIDDHANT

(Under the Project of content Generation with a view to develop E-Databank,
E-Learning and E-Sources of Sanskrit Text.)


Chief Director
Prof. Radha Vallabh Tripathi
Vice Chancellor

Director
Prof. Sarva Narayan Jha
Acting Principal, Rashtriya Sanskrit Sansthan, Lucknow Campus,


National Coordinator
Dr. Sukala Mukherjee
Project Officer
(RSKS, New Delhi)

Principal Investigator
Prof. Sarva Narayan Jha


Department Of Jyotish
Rashtriya Sanskrit Sansthan,
(Deemed University)
Lucknow Campus, Lucknow



सूर्यसिद्धान्त
चन्द्रग्रहणाधिकार:-4


ग्रहणसंभव:। Grahansamvab

अथ ग्रहणद्वयसम्भूतिमाह—

भानोर्भार्धे महीच्छाया तत्तुल्येऽर्कसमेऽपि वा।
शशाङ्कपाते ग्रहणं कियद्भागाधिकोनके।।6।।

सूर्यात् सकाशात् षड्भान्तरे भूच्छाया सूर्यापरदिक्त्वात्। तत्तुल्ये सषड्भार्करूपच्छायाक्षेत्रादिना समे चन्द्रपाते। अपि वा अथवा सूर्यतुल्ये चन्द्रपाते सूर्यचन्द्रयो: प्रत्येकं ग्रहणम्। ननु समत्वाभावेऽपि ग्रहणमित्यत आह। कियद्भागेत्यादि। सषड्भार्कादर्काद्वा कतिपयैर्भागैधिके ऊनेऽपि चन्द्रपाते ग्रहणम्। तथा च न क्षति:। भागाश्चन्द्रग्रहणे द्वादश निश्चयार्थम्। सूर्यग्रहणे तु नतांशषडंशसंस्कारात् सप्तेत्यापातत:। अत्रोपपत्ति: सषड्भार्क केवलार्कान्यतरतुल्ये चन्द्रपाते शराभावश्चन्द्रस्य तत्तुल्यत्वात्। तदा चन्द्रो भूच्छायायां भवतीति ग्रहणम्। एवं शरसत्त्‍ऽपि मानैक्यखण्डान्‍दल्पे भूच्छायायां मण्डलैकदेशस्य सत्वेन ग्रहणम्। एवं शराभावे मानैक्यखण्डान्यूनशरे च चन्द्रमण्डलां सूर्यमण्डलाच्छादकं भवति परन्तु तत्र शरो नतिसंस्कृतोऽत: सम्यगुक्तमुपपन्नम्।।6।।