।।श्रीगणेशाय नमः।।
श्रीमत्कल्याणवर्मसूरिविरचिता
सारावली

तृतीयोऽध्याय:
(होराशब्दार्थचिन्ता)

उदितो भगवान् भानु: प्रकाशयन् स्वप्रकाशेन।।1।।

व्यसृजज्जगत्समस्तं ग्रहर्क्षसंघातकल्पितावगतम्(वयवम्)।

(ग्रहभवनाद्यैः, ग्रहदशभेदै)द्वादशभेदैश्चित्र: काल: संप्रस्तुतस्तस्मात्।।2।।

मेषवृषमिथुनकर्कटसिंहा: कन्या तुलाथ(तुलाऽलयश्चैव) वृश्चिकक:।

धन्वी मकर: कुम्भो मीनस्त्विति राशिनामानि(हो.र. 1 अ. 14 पृ.)।।3।।

(द्र. वृ. जा.)कुम्भ: कुम्भधरो नरोऽथ मिथुनं वीणागदाभृन्नर

मीनो मीनयुगं धनुश्च सधनु: पश्चाच्छरीरो हय:।

एणास्यो मकर: प्रदीपसहिता कन्या च नौसंस्थिता

शेषो राशिगण: स्वनामसदृशो धत्ते तुलाभृत्तुलाम्।।4।।

शीर्षास्यबाहुहृदयं जठरं कटिबस्तिमेहनोरुयुगम्।

(जानुक)जानू जंघे चरणौ कालस्याङ्गानि राशयोऽजाद्या:।।5।।

(हो.र. 1अ .16 पृ. लघुजातक 1।5)कालनरस्यावयवान्पुरुषाणां कल्पयेत्प्रसवकाले।

सदसद्ग्रहसंयोगात्पुष्टान्सोपद्रवांश्चापि।।6।।

(हो.र.1 अ. 27 पृ.)मेषादीनां क्रियतावुरुजुतुमकुलीरलेयपाथोना:(पाथेयाः)।

संज्ञास्तु जूककौर्पिकतौक्षाकोकेरहृदयरोगान्त्या:।।7।।

ऋक्षं भवननामानि राशि: क्षेत्रं भमेव वा।

उक्तानि पूर्वमुनिभिस्तुल्यार्थप्रतिपत्तये।।8।।

द्वादशमण्डलभगणं(भगणएः) तस्यार्धे सिंहतो रविर्नाथ:।

कर्कटकात्प्रतिलोमं शशी तथान्येऽपि तत्स्थानात्।।9।।

भानोरर्धे विहगै: शूरास्तेजस्विनश्च साहसिका:।

शशिनो मृदव: सौम्या: सौभाग्ययुता: प्रजायन्ते।।10।।

(हो.र. 1 अ. पृ. 31)कुजभृगुबुधेन्दुरविशशिसुतसितरुधिरार्यमन्दशनिजीवा:।

गृहपा नवभागानामजमृग(तुलकर्कटाश्चाद्याः) घटकर्कटाद्याश्च।।11।।

भवनाधिपै: समस्तं जातकविहितं विचिन्तयेन्मतिमान्।

एभिर्विना न शक्यं पदमपि गन्तुं महाशास्त्रे।।12।।

(द्र.वृ. जा. 1।14)वर्गोत्तमा नवांशास्तथादिमध्यान्तगाश्चराद्येषु।

सूतौ कुलमुख्यकारा द्वादशभागा: स्वरांश्याद्या:।।13।।

स्वर्क्षसुतनवमभेशा द्रेष्काणानां क्रमाच्च  होराणाम्।

रविचन्द्राविन्दुरवी विषमसमेष्वर्धराशीनाम्।।14।।

(हो.र. 1 अ 35 पृ.)शरपञ्चाष्टमुनीन्द्रियभागास्त्रिंशांशकास्तु विषमेषु।

युग्मेषूत्क्रमगण्या: कुजार्किजीवज्ञशुक्राणाम्।।15।।

(हो. र. 1 अ. 39 पृ.)मेषालिमिथुनमृगहरिमीनतुलावृषभचापधरकर्की।

घटधरकन्यापूर्वा: सप्तांशानां भवन्तीशा:।।16।।

षष्टिर्होरात्रिंशच्चूडपदानां द्विसप्ततिसमेता।

लिप्तानामष्टादशशतानि परिवर्तनै: स्वगृहात्।।17।।

लग्नादीनां लिप्ता ज्ञेया: स्वगृहादिवर्गसंगुणिता:।

अष्टादशशतभक्ताल्लब्ध: स्यादप्सितो वर्ग:।।18।।

एतेषां गुणदोषान् विस्तरतो नष्टजातक वक्ष्ये।

एभि: स्पष्टतरं तत्प्रत्यक्षपरीक्षणं यस्मात्।।19।।

अजादित: क्रूरशुभौ पुमांस्त्री चर: स्थिरो मिश्रतनुश्च दृष्टा:।

कुलीरमीनालिगृहान्तसन्धिं  वदन्ति गण्डान्तमिति प्रसिद्धम्।।20।।

जातो न जीवति नरो मातुरपथ्यो भवेत्स्वकुलहन्ता।

यदि जीवति गण्डान्ते बहुगजतुरगो भवेद्भूप:।।21।।

ऐन्द्रान्द्यं परिवर्तैस्त्रितयं त्रितयं त्रिभिस्तु मेषाद्यै:।

एभिर्दिक्षु निबद्धैर्यात्रादि विकल्पयेत्कार्ये(त्कार्यम्)।।22।।

नरपशुवृश्चिकजलजा यथाक्रम प्राग्दिगादिगा बलिन:।

निशि दिवसे सन्ध्याया पशव: पुरुषो मृगालिकर्किझषा:।।23।।

(द्र.बृ.जा. 1।10)नक्तंबला मिथुनकर्किमृगाजगोश्वाद्यु:श्रेष्ठका हरितुलालिघटान्त्यकन्या:।

पृष्ठोदया: समिथुना मिथुनं विहाय शेषा: शिरोभियदन्त्युभयेन मीन:।।24।।

(द्र.बृ. जा. 2।19)आत्मीयनाथदृष्टः सहितस्तेनैव तत्प्रियैर्वापि।

शशिसुतजीवाभ्यामपि राशिर्बलवान्न चेच्छेषैः।।25।।

 

तन्वर्थसहजबान्धवपुत्ररिस्त्रीविनाशपुण्यानि।

कर्मायव्ययभावा लग्नाद्या भावतश्चिन्त्याः।।26।।

(कल्पस्वविक्रम हो. र. 1 अ. पृ. 56)शक्तिधनपौरुषगृहप्रतिभाव्रणकामदेहविवराणि।

गुरुमानभवव्ययमिति कथितान्यपराणि नामानि।।27।।

संज्ञा वेश्माष्टमयोश्चतुरस्रं वै तपश्च नवमस्य।

होरास्तदशजलानां चतुष्टयं कण्टकं केन्द्रम्।।28।।

नामानि चतुर्थस्य तु सुखजलपातालबन्धुहिबुकानि।

कर्माज्ञामेषूरणगगनाख्यं कीर्त्यते दशमम्।।29।।

धर्मसुतयोस्त्रिकोणं सुतस्य धीस्त्रिकोणमिति(मथ) तपस:।

द्यूनं जायास्तमयं जामित्रं सप्तमस्याख्या:।।30।।

षट्कोणं रिपुभवनं तृतीयमथ कीर्तयन्ति दुश्चिक्यम्।

रि:फं द्वादशभवनं (कुटुम्बसंज्ञं द्वितीयमथ परतः)द्वितीयसंज्ञं कुटुम्बं च।।31।।

केन्द्रात्परं पणफरमापोक्लिमसंज्ञितं तयोः परतः।

बालयुवस्थविरत्वे क्रमेण फलदा ग्रहास्तेषु।।32।।

षड्दशभवदुश्चिक्यान्युपचयसंज्ञानि कीर्त्यन्ते।

स्वतनुसुखसुतास्ततपश्छिद्रव्ययसंज्ञि(भवनानि)तानि चान्यानि।।33।।

सिंहवृषमेषकन्या: कार्मुकभृत्तौलिकुम्भधराः।

सूर्यादीनामेते त्रिकोणभवनानि कथ्यन्ते।।34।।

सूर्यादीनामुच्चाः क्रियवृषमृयुवतिकर्किमीनतुलाः।

स्वोच्चगृहकथितभागा यथाक्रमेणैव परमोच्चाः।।35।।

दिग्वह्न्यष्टाविंशतितिथिबाणत्रिघनविंशतयः।

स्वोच्चात्सप्तमराशिर्नीचः स्यादंकात्परमम्।।36।।

(हो.र.1अ. 44 पृ.)ह्रस्वास्तिमिगोजघटा मिथुनधनुःकर्किमृगमुखाश्च समाः।

वृश्चिककन्यामृगपतिवणिचो दीर्घाः समाख्याताः।।37।।

एभिर्लग्नाधिगतैः शीर्षप्रभृतीनि वै शरीराणि।

सदृशानि विजायन्ते युतगगनजरैश्च तुल्यानि।।38।।

(हो. र. 1 अ. 52 पृ.)भवनाधिपदिङ्नाम प्लव इति यवनैः प्रयत्नतः कथितः।

तत्पलवगो विनिहन्यादचिरेण महीपतिः शत्रून्।।39।।

(हो. र. 1 अ. 53 पृ.)लोहितसितशुकहरिताः पाटलपरिधूम्रपाण्डुचित्राश्च।

कृष्णकनकापिङ्गाः कर्बुरबभ्रुत्वजादिवर्णाः स्युः।।40।।

हन्ति हरेरिह शत्रूनिन्द्रध्वजिनीव देवरिपून्।।41।।

इति कल्याणवर्मविरचितायां सारावल्यां होराराशिभेदो नाम तृतीयोऽध्यायः