।।श्रीगणेशाय नमः।।
श्रीमत्कल्याणवर्मसूरिविरचिता
सारावली

पञ्चत्रिंशोध्याय:

राजोपयोगिशास्त्रं यस्मात्प्रभवो विशेषतस्तेषाम्।

सञ्चिन्त्या नृपयोगास्तानेवाहं(वात:) प्रवक्ष्यामि।।1।।

स्वोच्चत्रिकोणगृहगैर्बलसंयुतैश्च

त्र्यद्यैर्नृपो भवति भूपतिवंशजात:।

पञ्चादिभिर्जनपदप्रभवोऽपि(जनपदेऽपि वदन्ति) सिद्धो

होनै: क्षितीश्वरसमो न तु भूमिपाल:(द्र. वृ. पा. 39।44, 45 तथा वृ. जा. 11।13।)।।2।।

अशुभगगनवासै: स्वोच्चगै: क्रूरचेष्टं

कथयति यवनेन्द्रो भूपति विक्रमोत्थम्।

न तु भवति नरेन्द्रो जीवशर्मोक्तपक्षे

भवति नृपतियोगै: सत्कृतो राष्ट्रपाल:।।3।।

एष्विह भवन्त्यवश्यं भूपतियोगषु नीचकुलपुरुषा:।

तानग्रत: प्रवक्ष्ये यथामतं शास्त्रकाराणाम।।4।।

स्वोच्चस्थै रविभौमसौरगुरुभि: सर्वैस्त्रिभिश्चैकगै(भे)

र्लग्ने षोडश वृद्धतापसगणै: सन्दर्शिता: पार्थिवा:।

द्वाभ्यां चैकतमोदये स्वभवने चन्द्रे पुन: षोडश

सर्वो नीचकुलोद्भवोऽपि वसुधां (पात्येक)पात्येव वाटीमिव।।5।।

गणोत्तमे लग्ननवांशकोद्गतो(ग्दभे) निशाकरश्चापि गणोत्तमेऽथवा।

चतुर्ग्रहैश्चन्द्रविवर्जितैस्तदा निरीक्षित: स्यादधमोद्भवो(भवेन्नृप:) नृप:(द्र.वृ. पा.39।42-43 तथा वृ. जा.11।3)।।6।।

(हो. र. 5 अ. 668पृ.)उदयगिरिनिविष्टैर्मेषसंस्थैर्ग्रहेन्द्रै:

शशिरुधिरसुरेड्यैर्जायते पार्थिवेन्द्र:।

जलनिधिरशनाया: पालक: सर्वभूमे- 

र्हतरिपुपरिवार: सर्वत: फूत्करोति।।7।।

स्वोच्चे गुराववनिजे क्रियगे विलग्ने।

मेषोदये च सकुजे वचसामधीशे।

भूपो भवेदिह स यस्य विपक्षसैन्यं

तिष्ठेन्न(तिष्ठेत) जातु पुरत: सचिवा वयस्या।।8।।

निशाभर्ता चाये भृगुतनयदेवेड्यसहित:

कुज: प्राप्त: स्वोच्चे मृगसुखगत: सूर्यतनय:।

विलग्ने कन्यायां शिशिरकर सूनुर्यदि भवेत्

तदाऽवश्यं राजा भवति बहुविज्ञानकुशल:।।9।।

स्वर्क्षे नक्षत्रनाथ: स्फुटरनिकरालङ्कृत: प्राप्तलग्नो

द्यूने सोमस्य पुत्रो यदि रिपुभवनं भास्कर: सम्प्रयात:।

पाताले दानवेड्यो गुरुरपि गगने सौरभौमौ तृतीये

सद्भूपालो भवेद्य: शशिकरधवलं चामरं राजलक्ष्मीम्।।10।।

वर्गोत्तमगते चन्द्रे लग्ने वा चन्द्रवर्जिते।

चतुराद्यैर्ग्रहैर्दृष्टे जातो नरपतिर्भवेत्।।11।।

शिशिकिरणे स्वोच्चे लग्ने पयोम्बुनिधे: समे

घटधरगते भानो: पुत्रे मृगाधिपतौ रवि:।

अलिगृहगतो वाचां नाथ: स्फुरत्करराजितो

यदि नरपति: स्फीतश्रीकस्तदा बहुबाहन:।।12।।

मृगे मन्दे लग्ने कुमुदवनबन्धुश्च तिमिग-

स्तथा कन्यां त्यक्त्वा बुधभवनसंस्थ: कुतनय:।

स्थितो नार्यां सौम्यो धनुषि सुरमन्त्री यदि भवेत्

तदा जातो भूप: सुरपतिसम: प्राप्तमहिमा।।13।।

उदयति मीने शशिनि नरेन्द्र: सकलकलाढ्य: क्षितिसुत उच्चे।

मृगपतिसंस्थे दशशतरश्मौ घटधरगे स्याद्दिनकरपुत्रे।।14।।

कुजे विलग्ने च शशी यदास्‍ऽते स्फुटांशसम्भारविराजिताङ्ग:।

राजा तदा शत्रुभिरप्रधृष्यो वेदार्थविद्धेतुशतानुवादै:(सदानुभावै:)।।15।।

करोत्युत्कृष्टोद्यद्दिनकृदमृताधीशसहित:

स्थितस्तादृग्रूपं सकलनयनानदजनन:।

अपूर्वोऽयं स्मृत्या नयनजलसिक्तोऽपि सततं

रिपुस्त्रीशोकाग्निर्ज्वलति हृदयेऽतीव सुतराम्।।16।।

शुक्रो घटे कुजो मेषे स्वोच्चे देवपुरोहित:।

यदि राजा भवेन्नूनं स्वयशोधौतदिङ्मुख:।।17।।

उदयति गुरुरुच्चे तप्तहेमप्रभावो

हरिततुरगनाथो व्योममध्यावगाही।

गदि शशिबुधशुक्रा यस्य सूतो नरस्य

स्वभुजविजितभूमि: सर्वत: पार्थिवेन्द्र:।।18।।

धनुषि सुरेड्य: शशभृदुपेतो मृगमुखसंस्थ: क्षितितनयश्च।

उयति तुङ्गे सुररिपुवन्द्य: शशितनयो वा यदि नृपति: स्यात्।।19।।

चापार्धे भगवान्सहस्रकिरणस्तत्रैव ताराधिपो

लग्ने भानुसुतोऽतिवीर्यसहित: स्वोच्चे च भूनन्दन:।

यद्येवं भवति क्षितेरधिपति: सञ्चिन्त्य शौर्यं भयात्

दूरादेव नमन्ति यस्य रिपवो दग्धा: प्रतापाग्निना।।20।।

षष्ठं द्यूनमाष्टमं शिशिरगो: प्राप्ता: समस्ता: शुभा:

क्रूराणां यदि गोचरे न पतिता भान्वालयाद्दूरत:।

भूपाल: प्रभवेत्स यस्य जलधेर्वेलावनान्तोद्भवै:

सेनामत्तकरौन्द्रदानसलिलं भृंगैर्मुहु: पीयते।।21।।

न प्राप्नोति जरामाशु नो भजत्यरितो भयम्।

जात: स्यादधियोगेऽस्मिन्धृतिसौभाग्यसौख्यभाक्।।22।।

बुध: स्वोच्चे लग्ने ‍तिमियुगलगावीड्यशशिनौ

मृगे मन्द: सारी जितुमगृहगो दानवसुहृते।

य एवं कुर्यात्स क्षितिभृदहितध्वंसनिरतो

निरालोकं लोकं चलितगजसङ्घातरजसा।।23।।

केसरिगो महेन्द्रसचिवो दिनकरसहित:

कुम्भगतोऽर्कज: शशधर: खलु भवति वृषे।

वृश्चिकभे क्षितेस्तु तनयो मिथुन इन्दुसुतो

मेषलग्नसमुदयो यदि स तु मनुजपति:।।24।।

कार्मुके त्रिदशनायकमन्त्री भानुजो वणिजि चन्द्रसमेत:।

मेषगस्तु तपनो यदि लग्ने भूपतिर्भवती सोऽतुलकीर्ति:।।25।।

(स्वर्क्षे)स्वार्क्षात्केन्द्रेषु यातैर्गुरुबुधभृगुजैर्मन्दभान्वारयुक्तै:

स्वोच्चे चन्द्रोऽधितिष्ठञ्जनयति नृपतिं कीर्तिशुक्लीकृताशम्।

अत्युच्चे लग्नसंस्थे रविरपि भागवान्पार्थिवं क्रूरचेष्टं

यातायातै: (समनताच्च)समस्तं चतुरुदधिजलं यस्य सेना: पिबन्ति।।26।।

उदकचरनवांशके सुखस्थ:(षे षष्ठ:) कमलरिपु: सकलाभिराममूर्ति:।

उदयति विहगे शुभे स्वलग्ने भवति नृपो यदि केन्द्रगा न पापा:।।27।।

आपूर्णमण्डलकलाकलितं शशाङ्कं

पश्यन्ति शुक्रसरपूजितसोमपुत्रा:।

लग्नाधिपोऽतिबलवान्पृथिवीश्वर: स्यात् 

वर्गोत्तमश्च नवम: खलु चेद्विलग्ने।।28।।

वर्गोत्तमे त्रिप्रभृतिग्रहेन्द्रा: केन्द्रस्थिता ना शुभसंयुताश्च।

नो रूक्षधूमा न विवर्णदेहा: कुर्वन्ति राज्ञ: प्रसवं प्रसन्ना:।।29।।

एक एव (ग्रह:)खग: स्वोच्चे वर्गोत्तमगतो यदि।

बलवान्मित्रसंदृष्ट: करोति पृथिवीपतिम्।।30।।

शीर्षोदयर्क्षेषु गता: समस्ता नो चारिवर्गे स्वगृहे शशाङ्क:।

सौम्येक्षि(सौम्येक्षित: पूर्णकलो)तोऽन्यूनकलो विलग्ने दद्यान्महीं रत्नगजाश्वपूर्णाम्।।31।।

उपचयगृहसंस्थो जन्मपो यस्य चन्द्रात्

शुभगृहमथवांशे केन्द्रयाताश्च सौम्या:।

सकलबलवियुक्ता ये च पापाभिधाना:

स भवति नरनाथ: शुक्रतुल्यो बलेन।।32।।

अत्युच्चस्था रुचिरवपुष: सर्वं एव ग्रहेन्द्रा

मित्रैर्दृष्टा यदि रिपुदृशां गोचरं न प्रयाता:।

कुर्युर्नूनं प्रसभमरिभिर्गर्जितैर्वारणाग्रयै:

सेनाश्वीयैश्चलति चलितैर्यस्य भू: पार्थिवेन्द्रम्।।33।।

परमोच्चे स्थितश्चन्द्रो यदि शुक्रेण दृश्यते।

कुर्यान्महीपतिं पूर्णं पापैरापोक्लिमोपगै:।।34।।

दृश्येते शुभदै: स्वकेन्द्रभवने मित्रैश्च पापैस्तथा

युद्धे नो रिपुभिर्जित बलयुतौ जन्मोदयर्क्षाधिपौ।

भूप: स्यान्निजराशिनामनवमे चन्द्रोदये चेद्यशो

यस्येभस्रुतदानलुब्धमधुपैश्चार्दिशं गीयते।।35।।

उच्चराशिर्भवेद्धोरा यस्यासौ कुरुते नृपम्।

स्वांशेऽथ सुहृदुच्चांशे दृष्ट: केन्द्रोपगै: शुभै:।।36।।

स्थितो भानो: पुत्रो विरचितबल: पश्चिमार्धे मृगस्य

रवि: सिंहे शुक्रस्तुलिनि रुधिरो मेषग: कर्किणीन्दु:।

कुमारीं सम्प्राप्तो यदि भवति वा शर्वरीनाथसूनु:

प्रजातो भूपा(श्चिरमवति गानेक)लश्छदयति महीमेकशुक्लातपात्राम्।।37।।

वर्गोत्तमस्वभवनेषु गता ग्रहेन्द्रा: 

सर्वे यदा रुचिररश्मिशिखाकलापा:।

उत्पद्यते जगति सीममतीं धरित्रीं 

य: पालयेत्क्षितिपर्जितशत्रु(वर्ग:)पक्ष:।।38।।

केन्द्रेविलग्ननाथ: सुहृद्भिरभिवीक्षितो (विहगनाथै:)विहगै:।

लग्नस्थिते च सौम्ये भूपतिरिह जायते (नियतम्)पुरुष:।।39।।

सुरपतिगुरु: सेन्दुर्लग्ने वृषे समवस्थितो

यदि बलयुतो लग्नेशश्च त्रिकोणगृहं गत:।

रविशनिकुजैर्वीर्योपेतैनं युक्तनिरीक्षितो

भवति स नृप: कीर्त्या हताखिलकण्टक:।।40।।

न नीचगृहसंस्थिता न च रिपोर्गृहं संगता:

स्वराशिमथवांशकानुदयगोच्चमंशं यदि।

कलाभिरतिभूषिते कुमुदषण्डबोधप्रदे

सुहृद्भिरभिवीक्षिता: क्षितिपतिं विदघ्युर्ग्रहा:।।41।।

यो य: पूर्णं शिशिरकिरणं प्राप्तवर्गोत्तमांशं

सुस्पष्टार्चिर्गगनगमन: पश्यति स्वोच्चसंस्थम्(संस्थ:।वांशकंत्रय इहोच्चमंशं)।

स क्षोणीयं जनयति दशां प्राप्य सौम्य: स्वकीयां

ख्यातं लोके यदि बलयुता: कण्टकस्था न पापा:।।42।।

जन्मोदयभवनपती बलसहितौ केन्द्रभेऽथ हिबुके वा।

इन्दुर्जलगृहश्चेत्त्रिकोणगो वा महीपाल:।।43।।

स्वगृहे मित्रभागेषु स्वांशे वा मित्रराशिषु।

कुर्वन्ति च नरं सूतौ सार्वभौमं नराधिपम्।।44।।

परमोच्चगता: सर्वे स्वोच्चांशे यदि सोमज:।

त्रैलोक्याधिपतिं कुर्युर्देवदानववन्दितम्।।45।।

यस्योत्तरस्यां भगवान्वसिष्ठो बृहस्पति: प्रागपरे च भार्गव:।

अगस्त्यनामा खलु दक्षिणस्यां स नष्ट शत्रुश्च भवेन्नराधिप:।।46।।

शशी पूर्ण: स्वांशे स्वगृहमथवा स्वोच्चभं वा प्रयातो

दिव: पातुर्मन्त्री दितिजगुरुणा वीक्षित: केन्द्रसंस्थ:।

रविर्लग्ने स्वांशं यदि बलयुत: पश्चति स्यात्स भूप:

प्रभग्नं यस्येभश्चतुरुदधिभूशल्लकीनामरण्यम्।।47।।

कुमुदगहनबन्धौ वीक्ष्यमाणे समस्तै-

र्गगनगृहनिवासैर्दीर्घजीवी नर: स्यात्।

फलमशुसमुत्थं नैव केमद्रुमोत्थं

भवति मनुजनाथ: सार्वभौमो जितारि:।।48।।

उच्चाभिलाषी सविता त्रिकोणे स्वर्क्षे शशी जन्मनि यस्य जन्तो:।

स शास्ति पृथ्वीं बहुरत्नपूर्णां बृहस्पति: कर्कटके (कर्कटकोपगश्चेत्)यदि स्यात्।।49।।

तुङ्गेषु षड्विबुधमार्गवरा उपेता:

स्वांशे मयूखनिकरै: परिपूरिताङ्गा:(परिपूरिताशा:)।

उत्पादयन्ति कुलिशाङ्कितपाणिपादं

पृथ्वीपतिं सगरवेनययातितुल्यम्।।50।।

शुभभवनसमेतै: सौम्यभागेषु सौम्यै:

स्फुटरुचिरकराद्यै: प्रस्फुरद्भिर्विलग्ने।

रविमुषितमयूखैस्तैश्च पापैरमिश्रै-

र्गिरिगहननिवासी तापस: स्यान्नरेन्द्र:।।51।।

(इह)शुभपणफरगा: शुभप्रदा उभयगृहे यदि पापसंचय:।

स्वभुजहतरिपुर्महीपति: सुरगुरुतुल्यमति: प्रकीर्तित:।।52।।

विलग्ननाथ: खलु लग्नसंस्थ: सुहृद्गृहे मित्रदशां पथि स्थित:।

करोति नाथं पृथिवीतलस्य दुर्वारवैरिघ्नमिहोदये शुभे।।53।।

सम्पूर्णमूर्तिर्भगवान्शशाङ्को मेषाशकस्थो गुरुणा च दृष्ट:।

नीचे न कश्चिन्न च वीक्षितोऽन्यै: प्राह क्षितीशं यवनाधिराज:।।54।।

लग्नाच्छशी त्रिरिपुलाभनभ:स्थलेषु

सूतावखण्डितवपु: पृथवीश्वर: स्यात्।

दृष्ट: सुरेन्द्रगुरुणा न च वीक्षितोऽन्यै-

र्जन्माधिपो दशमग: स्मरगोऽथवा स्यात्।।55।।

विभ्रद्रश्मिकरालपूर्णपरिधिर्नक्षत्रसमपालक

स्तुङ्गांशे समवस्थितैश्च सकलै: प्रोद्वीक्षितो व्योमगै:।

कुर्याद्भूमिपतिं यशस्यचरितं हस्त्यश्वसैनयं जगत्

योऽव्याच्छेषफणीन्द्रतुल्यमखिलोर्वीभारखिन्न: श्वसन्।।56।।

सुधामृणालोपमबिम्बशोभित: स्वांशकस्थैर्न नीचै-

र्व्ययगृहसहजस्थैर्नापि सूर्यप्रविष्टै:।

तनयभवनसंस्थैर्नापि सूर्यप्रविष्टै:

भवति मनुजनाथ: कीर्तिशुक्लीकृताश:।।58।।

नीचारिवर्गरहितैर्विहगैस्त्रिभिस्तु

स्वांशोपगैर्बलयुतै: शुभदृष्टै:।

गोक्षीरशङ्खधवलो मृगलाञ्छनश्च

स्याद्यस्य जन्मनि स भूमिपतिर्जितारि:।।59।।

कुमुदगहनबन्धुं श्रेष्ठमंशं प्रपन्नं

यदि बलसमुपेत: पश्यति व्योमचारी।

उदयभवनसंस्थ: पापसंज्ञो न चैव

भवति मनुजनाथ: सार्वभौम: सुदेह:।।60।।

वर्गोत्तमे हिमकर: सकल: स्थितोंऽशे

कुर्यान्महीपतिमपूर्वयशोभिरामम्।

यस्याश्ववृन्दखुरयातरजोभिभूतो

भानु: प्रभातशशिनोऽनुकरोति रूपम्।।61।।

वर्गोतमे हिमकर: सकल:  स्थितोंऽशे

कुर्यान्महीपतिमपूर्वयशोभिरामम्।

यस्याश्ववृन्दखुरयातरजोभिभूतो

भानु: प्रभातशशिनोऽनुकरोति रूपम्।।62।।

सर्वग्रहकृते योगे चक्रवर्तीश्वरो भवेत्।

एकैकेन तथा जाता मण्डलानामधीश्वरा:।।63।।

एकोऽपि विहग: कुर्यात्पञ्चमांशगतो नृपम्।

समस्तबलसम्पन्नश्चक्रवर्तिनमेव च।।64।।

यदि पश्यति चन्द्रमसं विबुधगुरुर्वृषभसंस्थितं(संस्थित:) प्रसवे।

अवति पृथिवीमुदग्रां स्फुरन्मणिद्योतितदिगन्ताम्।।65।।

कुर्यात्तङ्गे त्रिकोणे वा स्वराशिस्थो विलोकयन्।

ग्रहस्तुषारकिरणं निषादमपि पार्थिवम्।।66।।

स्वगृहे तृतीयभागे शशी स्थित: पार्थिवं यदा कुरुते।

परिपूर्णबल: शुभदो यदि प्रसूतौ महाराजम्।।67।।

स्वांशे दिवाकरो यस्य स्वक्षेत्रे च क्षपाकर:।

स राजा गजदानौघधीकरोक्षिप्तभूतल:।।68।।

लग्ने रवि(सितयुक्ते)पुत्रसंयुते देवेज्येऽस्त(गृहेण चोदिते)गते नवोदिते।

दृष्टेऽसुरराजमन्त्रिणा ग्रामीणो नृपतिर्भवेदिह।।69।।

उदयेऽसुरमन्त्रिवरो गुरुभे गुरुदृष्टिंपथं च गत:।

कुरुते नियतं सनृपं यदि तुङ्गतश्च बुध:।।70।।

शुक्रभासकरेन्दवो (भाग)भावमेवमाश्रिता:।

जीवदृष्टमात्रका: स्यात्तथा महीपति:।।71।।

लग्नगा: सितशशाङ्कजभौमा: सप्तमे शशिनि वाक्यपतियुक्ते।

तिग्मरश्मितनयेन च दृष्टे जायते पृथुयश: पृथिवीश:।।72।।

विबुधगुरुर्यदि भौमनवांशे रुधिरनिरीक्षिपूर्णबलश्च।

जनयति कुत्सिजन्ममहीपं क्रियपरिसंस्थितकर्मगतोऽर्क:।।73।।

तृतीयगा:शुक्रशशाङ्कभास्करा: कुजोऽस्तसंस्थो नवमे बृहस्पति:।

गणोत्तमो लग्नगृहांशकोद्गमो यदा तदा हीनकुलो महीपति:।।74।।

जीवो बुधो भृगुसुतोऽथ निशाकरो वा

धर्मे त्रिशुद्धतनव: स्फुटरश्मिजाला:।

मित्रैर्निरीक्षितयुता यदि सूतिकाले 

कुर्वन्ति देवसदृशं नृपतिं महान्तम्।।75।।

तपोगृहं यस्य भवेत्तदुच्चकं ग्रहेण तेनाथ युतं निरीक्षितम्।

ग्रहद्वयं स्वोच्चगतं यदा भवेत्तदा कुटुम्बनी नियतं महीपति:।।76।।

सुतभवने (यदि देवनमस्यो)शशिदेवनमस्यौ भवनपतिप्रसमीक्षितदेहौ(देह:)

भृगुतनयो यदि मोनसमेतो भवति नृप: खलु कुत्सितवंश:।।77।।

चन्द्रस्त्रिपुष्करस्थ: स्वोच्चे वचसां पति: सलक्ष्मीकम्।

उत्पादयति स्वामिनमुत्तमपात्रं(न्नतमनसं) समग्रभुव:।।78।।

केन्द्रस्वोच्चमुपेत: सुरमन्त्री दशमगो यदा शुक्र:।

नूनं स भवति पुरुष: समस्तपृथ्वीश्वर: ख्यात:।।79।।

स्वर्क्षे (शनि:, यदा)शशी विपुलरश्मिशिखाकलापा:

स्वांशे स्थिता बुधबृहस्पतिदानवेज्या:।

पातालगा दिनकरेण निरीक्षिताश्च

संसूचयन्ति नृपतिं (नृप)द्विजमुख्यजातम्।।80।।

रविर्नभस्थ: स्वत्रिकोणगोऽपि वा स्वराशिसंस्था: सितजीवचन्द्रा:।

तृतीयषष्ठायगताश्च चन्द्रात्कुर्वन्ति गोपालमिह क्षितीशम्।।81।।

सप्तमभवने सौम्या मित्रांशगता: सुहृद्भिरिह दृष्टा:।

उच्चे कुजो यदि नृप: समस्तनृपपालक: श्रेष्ठ:।।82।।

रविशशिबुधशुक्रैर्व्योम्नि(वक्त्रै:) मित्रांशकस्थै-

र्न च रिपुभवनस्थैर्नाप्यदृश्यैर्न नोचै:।

स तपसि भृगुपत्रे भूपति: स्त्यात्प्रयाणे

गजमदजलसेकैर्लीयते(र्विघ्यते) यस्य रेणु:।।83।।

स्वोच्चै भानु: प्रकटितबलो व्योममध्ये सजीव:

शुक्रो धर्मे यदि(कुजयुत:) बलयुत: स्वं नवांशं प्रपन्न:।

लग्ने वर्गे शुभगगनगो राजपुत्रेण दृष्ट:

पृथ्वीपालो धवलितजगत्स्यात्सितै: स्वैर्यशोभि:।।84।।

वृषे शशी लग्नगत: सुपूर्ण: सितेन दृष्टो वणिजि स्थितेन।

बुधोऽपि पातालगतो यदि स्यात्तदान्यजातो भवति क्षितीश:।।85।।

क्षमासुत: स्वोच्चमुपाश्रितो (बली)यदा रवीन्दुवाचस्पतिभिर्निरीक्षित:।

भवेन्नरेन्द्रो यदि कुत्सितस्तदा समस्तपृथ्वीपरिरक्षणे क्षम:।।86।।

जायतेऽभिजिति(जगति) य: शुभकर्मा भूपतिर्भवति सोऽतुलवीर्य:।

नीचवेश्मकुलजोऽपि नरोऽस्मिन् राजयोग इति न (सव्यपदेश:)व्यपदेश:।।87।।

गण्डान्त(वैघृतिगृह)विष्टिपरिघव्ययतिपातजातस्ताराधिप: समुदये यदि कृत्तिकायाम्।

क्रीडेत्कृपाणफलकाहितचण्डवेगप्रोत्थापिताहितशिरोगुलिकाभिरीश:।।88।।

बुधादये सप्तमगे बृहस्पतौ चन्द्रे कुलोरे सुखराशिगेऽमले।

वियद्गते भार्गवनन्दने ग्रहे प्रशास्ति पृथ्वीं मनुजो निराकुल:।।89।।

एकान्तरगैर्विहगै: षड्भिश्चक्रं क्षितीश्वरं कुर्यात्।

अत्रैव शुभे लग्ने सकलमहीपालको नृपति:।।90।।

अयमेव समुद्राख्यो द्वौ लग्ने यदि संस्थितौ।

(स करोति भुवो)करोति भूभुजां नाथं सौम्यै: केन्द्रेषु संस्थितै:।।91।।

निरन्तरं यदि भवनेषु षटसु ग्रहा: स्थिता उदयगृहात्समस्ता:।

स्वपङ्क्तिदन्नरपति मेव कुर्युश्चतुष्टयन्नरपतिमन्त्रिणं च।।92।।

सुतसुखदुश्चिक्यगता यदि कर्मणि कीर्तयन्ति यवनाद्या:।

बन्धुसुतार्थगजाढ्यो बहुभृत्यो जायते क्षितिप:।।93।।

कर्मास्तजलहोरासु ग्रहा: सर्वे प्रतिष्ठिता:।

कुर्वन्ति नगरं नाम यत्र स्यात्पृथिवीपति:।।94।।

सुखतनुमदगा: शुभा: समग्रा: कुजरविजास्त्रिधर्मलाभसंस्था:।

यदि भवति महीपति: प्रशान्तो यवनपतिकृतो ह्ययं महीपयोग:।।95।।

लाभधर्मस्थिता: सौम्या: पापा: कर्मणि संस्थिता:।

नृपतीनामयं योगो भवेत्कलशसंज्ञित:।।96।।

त्रयो ग्रहा भ्रातृसुतायसंस्थास्तथा शुभौ द्वौ रिपुसङ्गतौ च।

कलत्रलग्नं च गतौ च शेषौ नृपस्य योग: खलु पूर्णकुम्भ:।।97।।

सुविस्तरं नीचकुलोद्भवा मया विचित्ररूपा: कथिता: क्षितीश्वरा:।

अत:परं पार्थिववंशजन्मनां भवन्ति योगा मुनिभि: प्रकीर्तिता:।।98।।

सिंहोदये दिनकरो मृगलाच्छनोऽजे(वा)कुम्भस्थितो रविसुत: स्वगृहे सुरेज्य।

स्वोच्चेऽपि भूमितनय: पृथिवीश्वरस्य जन्मप्रद: सकललोकनमस्कृतस्य।।99।।

शुभे लग्नं याते बलवति तथा धर्मराशिं क्रमेण

(शुभै:)सर्वै: शेषैर्लग्नं धनगृहमथ त्र्याषट्कर्मगैश्च।

महीपाल: श्रीमान्भवति नियतं यस्य मातङ्सङ्घा:

प्रयाणे मेघानां स्रुतमदजलैर्भ्रान्तिमुत्पादयन्ति।।100।।

(सुरपतिगुरु)दनुजपगुरुर्बन्धुस्थाने स्वेश्मतो यदा

तुहिनकिरण: सम्पूर्णाङ्गिस्तप: समवस्थित:। 

त्रितनुभवभप्राप्ता: शेषा ग्रहा यदि भूपति:

भवति घृतिमान् स्फीतश्रीकस्तथां बहुवाहन:।।101।।

स्वोच्चोदये कृतपद: कुमुदस्य बन्धुजीवोऽर्थगो वणिजि दानवपूजितश्च।

(शेषाष्च मत्स्ययुगले यदि चेद्भहेन्द्रा:)कन्याजसिंहगृहगा बुधभौमसूर्याश्चन्द्रांशुनिर्मलशया भवति क्षितीश:।।102।।

नक्षत्रनाथसहित: सविता नभ:स्थ: सौरिर्विलग्नभवने हिबुके सुरेज्य:।

देवारिपूज्यबुधभूमिसुतै: सलाभै: ख्यातो महीपतिरिह स्वगुणैर्नर: स्यात्।।103।।

मृगराशिं परित्यज्य स्थितो लग्ने बृहस्पति:।

करोत्यवश्यं नृपतिं मत्तेभपरिवारितम्।।104।।

लग्ने भौमो रविजसहितस्तीक्ष्णरश्मि:   खमध्ये

वाचां स्वामी मदनगृहगो भार्गवो धर्मसंस्थ:।

आये हेम्न: शिशिरकिरणो बन्धुराशिं प्रपन्नो

यद्यवं स्याद्विषु(विमल)लयशसो जन्मभूपालकस्य।।105।।

(क्षीणोऽपि)न्यूनोऽपि कुमुदबन्धु: स्वोच्चस्थ:(स्वोच्चगत:) पार्थिवं करोति नरम्।

किं पुनरखण्डमण्डलकरनिकरप्रकटितदिगन्त:।।106।।

लग्नं विहाय केन्द्रे सकलकलापूरितो निशानाथ:।

विदधाति महीपालं (वारणो)विक्रमधनवाहनोपेतम्।।107।।

यदि पश्यति दानवार्चितं वचसामधिपस्तदा भवेत्।

नृपतिर्बहुनागनायको भुजगेन्द्र इव प्रतापवान्।।108।।

दिवौकसां पतेर्मन्त्री कुर्यात्पश्यन्बुधं (यदा)नरम्।

शिरोभि: शासनं तस्य धारयन्ति नृपा: सदा।।109।।

लग्नाधिपति: स्वोच्चे पश्यन्मृगलाञ्छनं नृपं कुरुते।

बहुगजतुरगबलौघै: क्षपितविपक्षं महाविभवम्।।110।।

इन्दु: स्वोच्चे पश्यन्करोति बुधभार्गवौ नरं नृपतिम्।

प्रणतारिपक्षमुच्छ्रितयशसं सौभाग्यवन्तं च।।111।।

अधिमित्रांशगश्चन्द्रो दृष्टो दीनवमन्त्रिणा। 

अनिशं कुरुते लक्ष्मीस्वामिनं भूपतिं नरम्।।112।।

स्वांशेऽधिमित्रभागे वा गुरुणा यदि दृश्यते।

शशी महीपतिं कुर्याद्दिवसे नात्र संशय:।।113।।

जन्माधिपति: केन्द्र बलपरिपूर्ण: करोति परमर्द्धिम्।

ब्राह्मणकुलेऽपि नृपतिं कि पुनरवनीशसंभूतम्।।114।।

रविरप्यधिमित्रस्थो यदि चन्द्रसमीक्षित:।

अङ्गदेशाधिपं कुर्याद्धर्मार्थसहितं नृपम्।।115।।

उच्चस्थ: शशितनय: कुमुदाकरबन्धुना च (सहित:)समधिगत:।

जनयति मगधाधिपतिं गजमदगन्धेन वासितदिगन्तम्।।116।।

प्रधानबलसंयुक्त: सम्पूर्ण: शशलाञ्छन:।

एकोऽपि कुरुते जातं नराधिपमरिंदमम्।।117।।

केन्द्रे विलग्ननाथ: श्रेष्ठबलो मानवाधिपं कुरुते।

गोपालकुलेऽपि नरं किं पुनरवनीश्वराणां च।।118।।

कर्कटसंस्थ: केन्द्रे बृहस्पतिर्दशमधामग: शशिन:।

चतुरुदधिमेखलाया: स्वामी भूमेर्भवति जात:।।119।।

मेषे सहस्ररश्मि: सह शशिना संस्थित: करोतीशम्।

केरलकर्णाटकान्ध्रद्रविडानां चोलकस्यापि।।120।।

उच्चस्थस्त्रिदशगुरु: कैरववनबन्धसुङ्गमं प्राप्त:।

काश्मीरमण्डलभुवां करोति पुरुषाधिपमवश्यम्।।121।।

तुङ्गायस्वगृहोदयकण्टकनवमेषु यस्य शुक्रगुरू।

सोऽवश्यं भवति नरो राजांश(राजाग)समुद्भवो नृपति:।।122।।

दिक्‍स्थानकालादिबलैरुदारा: शुभा: पुन: केन्द्रमुपागताश्च।

कुर्वन्ति पापैरविमिश्रचारा: पृथ्वीभुजं त्रिप्रभृतिग्रहेन्द्रा:।।123।।

रवेर्द्वितीये बुधजीवभार्गवा न चाशुभैर्दृष्टयुता न(चार्क) वार्कगा:।

स्फुरत्करौघ स्फुटपिञ्चरीकृता नरं प्रकुर्यस्त्रि‍समुद्रपालकम्।।124।।

कुन्दाब्जकाशधवल: परिपूर्णमूर्तिर्जन्माधिपेन (कविना)बलिना  शुभदेन दृष्ट:।

स्त्रीमानभङ्गनिपुणं दयितं क्षपाया: प्रख्यातकीर्तिसुनयं कुरुते नरेन्द्रम्।।125।।

देवमन्त्री कुटुम्बस्थो भार्गवेण समन्वित:।

जनयेद्वसुधापालं निर्जितारातिमण्डलम्।।126।।

कारकयोगे जाता भवन्ति पृथ्वीभुजो नरास्तेषाम्।

गजतुरगपत्तिविचलितर(पांशु)जोवितानं भवेद्गगनम्।।127।।

कुजे विलग्ने तरणेश्च नन्दने रसातले शुक्रबृहस्पतीन्दुजा:।

मृहोदये मन्दनवांशकस्थिते रसातलेशो भवतीह पार्थिव:।।128।।

स्वोच्चे गुरुस्तनुगत: स्वगृहे शशाङ्क:

शुक्रो झषे परममुच्चमितोसितश्च।

मेषे तथैव भवान्सविता कुजश्च(स स्वर्गाधिपो, च वर्गाधिपो)

द्वीपाधिपो यदि भवेन्नृपि: प्रजात:।।129।।

शक्रेड्य: ससित: शुचिस्तिमियुगे स्वोच्चे च पूर्ण: शशी

दृष्टस्तीव्रवि(खगेन चैव)लोचनेन दिनकृन्मेषे यदासौ नृप:।

सेनायाश्चलनेन रेणुपटलैर्यस्य प्रनष्टे रवा-

वस्तभ्रान्तिसमाकुला कमलिनी सङ्कोचमागच्छति।।130।।

क्रूरर्नीचै रिपुभवनगै: षष्ठदुश्चिक्यगैर्वा

सौम्यै: स्वोच्चं परमुपगतैर्निर्मलै: केन्द्रगैश्च।

आज्ञां याते शिशिरकिरणे कर्कटस्थे निशाया-

मेकच्छत्रं त्रिभुवनमिदं यस्य स क्षत्रियेश:।।131।।

होरालेखामुपेत: स्फुटकरनिकरै: पूरिताङ्ग: सुरेज्य-

श्चन्द्र: शुक्लार्धदेहो भवभवनगत: स्वेन पुत्रेण दृष्ट:।

चन्द्राद्भानुर्द्वितीये(भानुस्तृतीये) यदि भवति तदा नैव दृष्ट: कुजेन

प्रायो(पाता) जायेत (विद्वान्जातो)भूभृद्बहुजतुरगक्षुण्णभूपृष्ठपीठ:।।132।।

रविशकुजैर्मेषे लग्ने सितार्किबुधैर्वृषे

धनुषि नवमे देवेज्ये च स्वभांशमुपागते।

रविरपि यदि स्वोच्चे वर्गे प्रधानबलोदयो

भवति नृपति: सिद्धाज्ञातो(विद्वान्जातो) हतारिरणोद्भव:।।133।।

सितशशिसुतजीवै: पञ्चमस्थैर्नभोगै

रविरपि रिपुराशौ स्वोच्चगे भूमिपुत्रे।

तपसि च रपिपुत्रे जायते पार्थिवेन्द्र:

प्रथितविमलकीर्तिर्दानधर्मप्रतापै:।।134।।

त्रिदशगुरो रविर्हिमकरस्य भृगोस्तनयो

रवितनय: कुजस्य खलु दृष्टिपथं च गत:।

भवति विलग्नगो यदि चरोदयराशिगत:

प्रथितयशा भवेत्क्षितिपति: क्षपितारिगण:।।235।।

बुध: कन्यालग्ने सुरपतिगुरुश्चैव तिमिग:

स्थित: क्षोणीपुत्र: प्रथमभवने(प्रसवसमये) वीर्यसहित:।

शनि: शत्रुस्थाने त्रिदशरिपुपूज्यश्च हिबुके  

यदैवं स्यात्सूतो स्वभुजविजयी भूपतिरिह।।136।।

यमे विलग्ने मकरप्रतिष्ठिते दिवाकरे द्यूनगते सितेऽष्टमे।

कुजेऽलिगे कर्कटगे निशाकरे भवेत्प्रसिद्धो जगतीश्वरो नृप:।।137।।

मृगोदये भूमिसुते सुनिर्मले शनैश्चरे धर्मगृहे व्यवस्थिते।

दिवाकरे सप्तमगे सहेन्दुना चलस्वभावो नृपति: प्रजायते।।138।।

शनैश्चरे लग्नगते सचन्द्रे बृहस्पतौ सप्तमराशिगे च।

शुक्रण दृष्टे शशिजे स्वतुङ्गे जायेत पृथ्वीपतिरप्रधृष्य:।।139।।

चापे(पापाभावे सुरपुरोहितदृष्टिशुद्धा) भवेत्सुरगुरुर्हितदृष्टिशुद्धो

लग्ने सुरारिदयित: शशिनि स्वराशौ।

वापीतडागसुरवेश्मकरो नरोऽत्र

जायेत मानवपतिर्द्विजदेवभक्त:।।140।।

एक: स्वोच्चे शुभगगनग: संस्थितो निर्मलांशु:

केन्द्रे भानु: प्रकटितकर: केवल: पूर्णवीर्य:।

दृष्ट: कुर्यादमरगुरुणा पञ्चमस्थेन जातं

भूमेर्नाथं बहुगजपतिं सर्ववन्द्यं कृतार्थम्।।141।।

षष्टे कुजार्किरवय: सहजेऽथवापि सिंहे सुरारिसचिवोऽथ भवर्क्षसंस्थ:।

दृष्ट: शुभैर्दिनकरेन्दुविहीनदृष्टि: कुर्यान्नृपं स्वभुजनिर्जितशत्रुपक्षम्।।142।।

वहति मृदुसमीरे(शरीरे) निर्मलव्याममध्ये विमलनिरुपसर्गा: खेचरा वृत्तवैरा:।

उदयति सुवन्द्ये मण्डले मातृकाणां यदि वृषभगृहस्थो भार्गव: स्यात्क्षितीश:।।143।।

शशिबुधरुधिराख्यै: स्वांशकस्थैर्न नीचैर्व्ययगृहसहजस्थैर्नापि सूर्यप्रविष्टै:।

तनयभवनसंस्थे वाक्पतौ चन्द्रयुक्त भवति मनुजनाथ: कीर्तिशुक्लीकृताश:।।144।।

अधिमित्रगते(गृहे) केन्द्रे जन्माधिपतिर्विलग्नपतियुक्त:।

पश्यति बलपरिपूर्णो लग्नं स्यात्पुष्कलो योग:।।145।।

पुष्कलयोगे पुरुषा जायन्ते भूमिपालका नित्यम्।

सुचिरं भ्रमन्ति हतरिपुगजमदगन्धेन वासितदिगन्ता:।।146।।

राश्यादौ लग्नपति: करोति जातं(लग्ने) नरेन्द्रदण्डपतिम्।

मध्ये मण्डलनाथं ग्रामपतिं चैव भवनान्ते।।147।।

पौष्णे फाल्गुन्यां वा मूले पुष्ये च भास्कर: कुरुते।

लग्नगतो नरनाथं योजनशतमात्रके देशे।।148।।

अन्य राजयोग ज्ञान(यहाँ से अध्यायान्त तक के योगों के लिय तुलना करें जातकाभरण का राजयोग प्रकरण)

कृत्तिकारेवतीस्वातीपुष्यस्थायी भृगो: सुत:।

करोति भूभुजां नाथमश्विन्यामपि संस्थित:।।149।।

विदधाति सार्वभौमं लग्नांशपति: स्वतुङ्गग: केन्द्रे।

नृपतिं लग्नाधिपतिर्जन्माधिपतिर्धनसमृद्धम्।।150।।

मीने निशाकर: पूर्ण: सुहृद्ग्रहनिरीक्षित:।

सार्वभौमं नरं कुर्यात्सिद्धाज्ञाकं(सिद्धाज्ञाकंन्न) न संशय:।।151।।

याते भौमे कर्मस्थानं शिशिरकरभृगुसुतैस्तप: समवस्थितैः।

आये स्वोच्चे प्राप्तो भानु-स्त्रिदशपतिसचिवसहितो यदि प्रसवे(प्रभवे) भवेत्।।152।।

क्षोणीभर्ता याने यस्य प्रविचलिततुरगरजसा दिश: परितो (गतै:)गत:।

एवं कर्तुर्भुयो भूयो (परिश्रम)धरणितलपरिमलसुखं प्रयान्ति रवेर्हया:।।153।।

शशिसहिते केन्द्रस्थे शनैश्चरे भवति (जातोत्र)जारजातस्तु।

राजा भुवि गजतुरगग्रामधनैर्वर्धितश्रीक:।।154।।

शुक्रवाक्पतिबुधर्धनसंस्थैर्द्यूनगै: शशिरविक्षितिपुत्रै:।

जायते क्षितिपति: पृथुवक्षा: सर्वत: क्षपितशत्रुसमूह:।।155।।

भानु: प्राणी शशिगृहयुत: शीतरश्चमिश्च तस्मि-

न्नेक: स्वोच्चे यदि गगनगो निर्मल: पूर्णरश्मि:।

लग्नं प्राप्त: सुरपतिगुरु: षष्ठग: स्यात्क्षितीश-

श्छन्नो यस्य प्रचलितचमूरेणुभिर्व्योममार्ग:।।156।।

कुम्भस्याष्टमभागे त्रिकोणसंस्थे (पि च) निशानाथे।

जातो भवत्यवश्यं राजा शुभद: समस्तलोकस्य।।157।।

मेषस्य सप्तमांशे करोति पृथ्वीसुत: स्थितो नृपतिम्।

(सिंहस्य पञ्चमांशे)एकाधिकविंशेंऽशे नरमिथुनांशे भवेद्भूप:।।158।।

कुम्भस्य पञ्चदशके भागे चन्द्र: स्थितो महीपालम्।

कर्कटस्य च दशमे करोति पुरुषं सदा प्रभवे।।159।।

धनुषि च (त्रिशे)विंशे जीव: करोति नृपतिं स्थितो जनख्यातम्।

सिंहस्य  पञ्चमांशे तथा च हेलिर्बुधो ज्ञेय:।।160।।

एकस्मिन्पञ्चकृतौ पञ्चदशस्वास्थितश्चन्द्र:।

भागेषु वीरनृपतिं करोति भुजलब्धपृथ्वीकम्।।161।।

मकरस्य पञ्चमांशे करोति रविजो(पुरुषं) नरेश्वरं सुनय(सुभगम्)म्।

योगं भूतलतिलकं धर्मज्ञं शास्त्रनिरतं च।।162।।

कर्कटके शशिजीवौ पञ्चसु भागेषु संस्थितौ कुरुत:।

भूमिपतिमप्रधृष्यं रविरिव सर्वग्रहणस्य।।163।।

चन्द्र: पुष्ये नृपतिं वर्गोत्तमकृत्त‍िकाश्विनसंस्थ:।

विदधाति सार्वभौमं त्रिपुष्करे वाऽपि परिपूर्ण:।।164।।

अश्विन्यनुराधास्थ: स्थित: श्रविष्ठासु पार्थिवं भौम:।

कुरुते स्वोच्चमुपगतो वर्गोत्तमगश्च नान्यत्र।।165।।

व्याम्नि शंखधवलो निशाकरो भार्गवस्तपसि संस्थित: शुचि:।

(सूर्य)आयगश्च यदि सर्व एव ते स्यान्महीपतिरतुल्यपौरुष:।।166।।

चन्द्रादुपचयसंस्था गगनसद: सर्व एवं यदि सूतौ।

जायेत माननिलय: समस्तपृथ्वीपति: पुरुष:।।167।।

जीवनिशाकरसूर्य: पञ्चमनवमतृतीयगा वक्रात्।

यदि भवति तदा राजा कुबेरतुल्यो धनैर्वासो।।168।।

रविस्तृतीयो भृगुनन्दन: सुखे बुधस्य चान्ये यदि पञ्चमे स्थिता:।

न नीचराशौ  न च शत्रुवेश्मगा भवेन्नरेन्द्रस्त्रिसमुद्रपारग:(पालक:)।।169।।

बृहस्पतेर्भौमदिवाकरेन्दवो गता द्वितीयाम्बुनभ:स्थलं क्रमात्।

विपक्षराशौ परिशेषखेचरा यदा तदा भूमिपतिर्नृपात्मज:।।170।।

भृगोरपत्याद्बुधभास्करात्मजौ चतुष्टयस्थौ परिशेषखेचरा:।

तृतीयलाभर्क्षगतास्तु ते यदा महीपतिं कुर्युरसंशयं तदा।।171।।

शुक्रबुधौ रवितनयात्केन्द्रे वाचस्पतिर्भवेदुच्चे।

सिंहसनाधिशायी यदि राजा स्वोच्चगाश्च परिशेषा।।172।।

सवितुस्तृतीपञ्चलाभर्क्षसमाश्रिता: तदा यस्य।

सर्वे ग्रहा: स नृपतिर्मन्त्री सेनापतिर्वाऽपि।।173।।

लग्नपते: स्फुटरश्मे: पापा लाभे शुभाश्च केन्द्रस्था:।

यदि भवति तदा नृपति: स्वभुजार्जितसर्वभूमितल:।।174।।

लाभे तृतीयषष्ठे यदि पापा जन्मपस्य शुभदृष्टा:।

भवति तदा धरणीश: समस्तनृवन्दित: साधु:।।175।।

विचरति सुरपूज्यो मेषभेऽथापि सिंहे 

दहनकिरणदृष्टे भूमिपुत्रे (सुरश्मौ)स्वराशौ।

न च गगनविचारो कश्चिदेकोऽपि नीचे

यदि नृपतिसमुत्थो जायते पार्थिवेन्द्र:।।176।।

चन्द्राद्ग्रहैर्निगदिता: सुनफादयश्च

केन्द्रस्थितैर्यदि भवन्ति च तेऽत्र योगा:।

विश्वम्भराधिपकुलेषु महत्सु जाता

योगेषु तेषु मनुजेश्वरतां लभन्ते।।177।।

केन्द्रगौ यदि तु जीवशशाङ्कौ यस्य जन्मनि च भार्गवदृष्टौ।

भूपतिर्भवति सोऽतुलकीर्तिर्नीचगो यदि न कश्चिदिह स्यात्।।178।।

उदयशिखरसंस्थो भार्गवो यत्र तत्र बुधरविसुतदृष्ट: स्वांशकस्थोऽतिवीर्य:।

जनयति नरनाथं वाक्पतौ पञ्चमस्थे भुजबलहतशत्रुं सार्वभौमं गजाढ्यम्।।179।।

सिंहे कमलिनीनाथ: कुलीरस्थो निशाकर:।

दृष्टौ द्वावपि जीवेन पार्थिवं कुरुतस्तदा।।180।।

बुध: कर्कटमारूढो वाक्पतिश्च धनुर्धरम्।

सूर्यभूसुतदृष्टौ च यदि स्फीतो महीपति:।।181।।

शफारीयुगले चन्द्र: कर्कटे च बृहस्पति:।

शुक्र: कुम्भे यदा शक्तस्तदा राजा भवेदिह।।182।।

सितदृष्ट: शनि: कुम्भे पद्मिनीदयितो भवे(दायतोदये)।

चन्द्रे जलचरे राशौ यदि जातो नपो भवेत्।।183।।

कुजोऽलिगोऽथ मेषे वा रविजीवनिरीक्षित:।

वृषे ज्ञो शुक्रसंदृष्टस्तदाऽपि पृथिवीपति:।।184।।

अमलवपुरवक्र: कैरवाणां विकासी स्वगृहमथ नवांशं स्वोच्चभांशं गतो वा।

हितगगननिवासै: पञ्चभिर्दृश्यमानो जनयति जगतीशं नीचभे नो यदि स्यात्।।185।।

लाभे मन्दो गुरुभृगुसुतावुद्गमे खे शशाङ्को 

बान्धावर्को बुधकुतनयौ(तनयावर्थगौ) वक्रगौ चेत्स भूप:।

यत्सेनायास्ततमदजलक्षोभतो वारणेन्द्रै-

र्भूय: सेतो: स्मरति सहसा क्षोभितान्तोऽम्बुराशि:।।186।।

इति कल्याणवर्मविरचितायां सारावल्यां राजयोगाध्यायो नाम पञ्चत्रिंशः।।