राजोपयोगिशास्त्रं यस्मात्प्रभवो विशेषतस्तेषाम्।
सञ्चिन्त्या नृपयोगास्तानेवाहं(वात:) प्रवक्ष्यामि।।1।।
स्वोच्चत्रिकोणगृहगैर्बलसंयुतैश्च
त्र्याद्यैर्नृपो भवति भूपतिवंशजात:।
पञ्चादिभिर्जनपदप्रभवोऽपि(जनपदेऽपि वदन्ति) सिद्धो
होनै: क्षितीश्वरसमो न तु भूमिपाल:(द्र. वृ. पा. 39।44, 45 तथा वृ. जा. 11।13।)।।2।।
अशुभगगनवासै: स्वोच्चगै: क्रूरचेष्टं
कथयति यवनेन्द्रो भूपति विक्रमोत्थम्।
न तु भवति नरेन्द्रो जीवशर्मोक्तपक्षे
भवति नृपतियोगै: सत्कृतो राष्ट्रपाल:।।3।।
एष्विह भवन्त्यवश्यं भूपतियोगेषु नीचकुलपुरुषा:।
तानग्रत: प्रवक्ष्ये यथामतं शास्त्रकाराणाम्।।4।।
स्वोच्चस्थै रविभौमसौरगुरुभि: सर्वैस्त्रिभिश्चैकगै(भे)
र्लग्ने षोडश वृद्धतापसगणै: सन्दर्शिता: पार्थिवा:।
द्वाभ्यां चैकतमोदये स्वभवने चन्द्रे पुन: षोडश
सर्वो नीचकुलोद्भवोऽपि वसुधां (पात्येक)पात्येव वाटीमिव।।5।।
गणोत्तमे लग्ननवांशकोद्गतो(ग्दभे) निशाकरश्चापि गणोत्तमेऽथवा।
चतुर्ग्रहैश्चन्द्रविवर्जितैस्तदा निरीक्षित: स्यादधमोद्भवो(भवेन्नृप:) नृप:(द्र.वृ. पा.39।42-43 तथा वृ. जा.11।3)।।6।।
(हो. र. 5 अ. 668पृ.)उदयगिरिनिविष्टैर्मेषसंस्थैर्ग्रहेन्द्रै:
शशिरुधिरसुरेड्यैर्जायते पार्थिवेन्द्र:।
जलनिधिरशनाया: पालक: सर्वभूमे-
र्हतरिपुपरिवार: सर्वत: फूत्करोति।।7।।
स्वोच्चे गुराववनिजे क्रियगे विलग्ने।
मेषोदये च सकुजे वचसामधीशे।
भूपो भवेदिह स यस्य विपक्षसैन्यं
तिष्ठेन्न(तिष्ठेत) जातु पुरत: सचिवा वयस्या।।8।।
निशाभर्ता चाये भृगुतनयदेवेड्यसहित:
कुज: प्राप्त: स्वोच्चे मृगसुखगत: सूर्यतनय:।
विलग्ने कन्यायां शिशिरकर सूनुर्यदि भवेत्
तदाऽवश्यं राजा भवति बहुविज्ञानकुशल:।।9।।
स्वर्क्षे नक्षत्रनाथ: स्फुटरनिकरालङ्कृत: प्राप्तलग्नो
द्यूने सोमस्य पुत्रो यदि रिपुभवनं भास्कर: सम्प्रयात:।
पाताले दानवेड्यो गुरुरपि गगने सौरभौमौ तृतीये
सद्भूपालो भवेद्य: शशिकरधवलं चामरं राजलक्ष्मीम्।।10।।
वर्गोत्तमगते चन्द्रे लग्ने वा चन्द्रवर्जिते।
चतुराद्यैर्ग्रहैर्दृष्टे जातो नरपतिर्भवेत्।।11।।
शिशिरकिरणे स्वोच्चे लग्ने पयोम्बुनिधे: समे
घटधरगते भानो: पुत्रे मृगाधिपतौ रवि:।
अलिगृहगतो वाचां नाथ: स्फुरत्करराजितो
यदि नरपति: स्फीतश्रीकस्तदा बहुबाहन:।।12।।
मृगे मन्दे लग्ने कुमुदवनबन्धुश्च तिमिग-
स्तथा कन्यां त्यक्त्वा बुधभवनसंस्थ: कुतनय:।
स्थितो नार्यां सौम्यो धनुषि सुरमन्त्री यदि भवेत्
तदा जातो भूप: सुरपतिसम: प्राप्तमहिमा।।13।।
उदयति मीने शशिनि नरेन्द्र: सकलकलाढ्य: क्षितिसुत उच्चे।
मृगपतिसंस्थे दशशतरश्मौ घटधरगे स्याद्दिनकरपुत्रे।।14।।
कुजे विलग्ने च शशी यदास्ऽते स्फुटांशसम्भारविराजिताङ्ग:।
राजा तदा शत्रुभिरप्रधृष्यो वेदार्थविद्धेतुशतानुवादै:(सदानुभावै:)।।15।।
करोत्युत्कृष्टोद्यद्दिनकृदमृताधीशसहित:
स्थितस्तादृग्रूपं सकलनयनानदजनन:।
अपूर्वोऽयं स्मृत्या नयनजलसिक्तोऽपि सततं
रिपुस्त्रीशोकाग्निर्ज्वलति हृदयेऽतीव सुतराम्।।16।।
शुक्रो घटे कुजो मेषे स्वोच्चे देवपुरोहित:।
यदि राजा भवेन्नूनं स्वयशोधौतदिङ्मुख:।।17।।
उदयति गुरुरुच्चे तप्तहेमप्रभावो
हरिततुरगनाथो व्योममध्यावगाही।
गदि शशिबुधशुक्रा यस्य सूतो नरस्य
स्वभुजविजितभूमि: सर्वत: पार्थिवेन्द्र:।।18।।
धनुषि सुरेड्य: शशभृदुपेतो मृगमुखसंस्थ: क्षितितनयश्च।
उयति तुङ्गे सुररिपुवन्द्य: शशितनयो वा यदि नृपति: स्यात्।।19।।
चापार्धे भगवान्सहस्रकिरणस्तत्रैव ताराधिपो
लग्ने भानुसुतोऽतिवीर्यसहित: स्वोच्चे च भूनन्दन:।
यद्येवं भवति क्षितेरधिपति: सञ्चिन्त्य शौर्यं भयात्
दूरादेव नमन्ति यस्य रिपवो दग्धा: प्रतापाग्निना।।20।।
षष्ठं द्यूनमाष्टमं शिशिरगो: प्राप्ता: समस्ता: शुभा:
क्रूराणां यदि गोचरे न पतिता भान्वालयाद्दूरत:।
भूपाल: प्रभवेत्स यस्य जलधेर्वेलावनान्तोद्भवै:
सेनामत्तकरौन्द्रदानसलिलं भृंगैर्मुहु: पीयते।।21।।
न प्राप्नोति जरामाशु नो भजत्यरितो भयम्।
जात: स्यादधियोगेऽस्मिन्धृतिसौभाग्यसौख्यभाक्।।22।।
बुध: स्वोच्चे लग्ने तिमियुगलगावीड्यशशिनौ
मृगे मन्द: सारी जितुमगृहगो दानवसुहृते।
य एवं कुर्यात्स क्षितिभृदहितध्वंसनिरतो
निरालोकं लोकं चलितगजसङ्घातरजसा।।23।।
केसरिगो महेन्द्रसचिवो दिनकरसहित:
कुम्भगतोऽर्कज: शशधर: खलु भवति वृषे।
वृश्चिकभे क्षितेस्तु तनयो मिथुन इन्दुसुतो
मेषलग्नसमुदयो यदि स तु मनुजपति:।।24।।
कार्मुके त्रिदशनायकमन्त्री भानुजो वणिजि चन्द्रसमेत:।
मेषगस्तु तपनो यदि लग्ने भूपतिर्भवती सोऽतुलकीर्ति:।।25।।
(स्वर्क्षे)स्वार्क्षात्केन्द्रेषु यातैर्गुरुबुधभृगुजैर्मन्दभान्वारयुक्तै:
स्वोच्चे चन्द्रोऽधितिष्ठञ्जनयति नृपतिं कीर्तिशुक्लीकृताशम्।
अत्युच्चे लग्नसंस्थे रविरपि भागवान्पार्थिवं क्रूरचेष्टं
यातायातै: (समनताच्च)समस्तं चतुरुदधिजलं यस्य सेना: पिबन्ति।।26।।
उदकचरनवांशके सुखस्थ:(षे षष्ठ:) कमलरिपु: सकलाभिराममूर्ति:।
उदयति विहगे शुभे स्वलग्ने भवति नृपो यदि केन्द्रगा न पापा:।।27।।
आपूर्णमण्डलकलाकलितं शशाङ्कं
पश्यन्ति शुक्रसुरपूजितसोमपुत्रा:।
लग्नाधिपोऽतिबलवान्पृथिवीश्वर: स्यात्
वर्गोत्तमश्च नवम: खलु चेद्विलग्ने।।28।।
वर्गोत्तमे त्रिप्रभृतिग्रहेन्द्रा: केन्द्रस्थिता ना शुभसंयुताश्च।
नो रूक्षधूमा न विवर्णदेहा: कुर्वन्ति राज्ञ: प्रसवं प्रसन्ना:।।29।।
एक एव (ग्रह:)खग: स्वोच्चे वर्गोत्तमगतो यदि।
बलवान्मित्रसंदृष्ट: करोति पृथिवीपतिम्।।30।।
शीर्षोदयर्क्षेषु गता: समस्ता नो चारिवर्गे स्वगृहे शशाङ्क:।
सौम्येक्षि(सौम्येक्षित: पूर्णकलो)तोऽन्यूनकलो विलग्ने दद्यान्महीं रत्नगजाश्वपूर्णाम्।।31।।
उपचयगृहसंस्थो जन्मपो यस्य चन्द्रात्
शुभगृहमथवांशे केन्द्रयाताश्च सौम्या:।
सकलबलवियुक्ता ये च पापाभिधाना:
स भवति नरनाथ: शुक्रतुल्यो बलेन।।32।।
अत्युच्चस्था रुचिरवपुष: सर्वं एव ग्रहेन्द्रा
मित्रैर्दृष्टा यदि रिपुदृशां गोचरं न प्रयाता:।
कुर्युर्नूनं प्रसभमरिभिर्गर्जितैर्वारणाग्रयै:
सेनाश्वीयैश्चलति चलितैर्यस्य भू: पार्थिवेन्द्रम्।।33।।
परमोच्चे स्थितश्चन्द्रो यदि शुक्रेण दृश्यते।
कुर्यान्महीपतिं पूर्णं पापैरापोक्लिमोपगै:।।34।।
दृश्येते शुभदै: स्वकेन्द्रभवने मित्रैश्च पापैस्तथा
युद्धे नो रिपुभिर्जितौ बलयुतौ जन्मोदयर्क्षाधिपौ।
भूप: स्यान्निजराशिनामनवमे चन्द्रोदये चेद्यशो
यस्येभस्रुतदानलुब्धमधुपैश्चार्दिशं गीयते।।35।।
उच्चराशिर्भवेद्धोरा यस्यासौ कुरुते नृपम्।
स्वांशेऽथ सुहृदुच्चांशे दृष्ट: केन्द्रोपगै: शुभै:।।36।।
स्थितो भानो: पुत्रो विरचितबल: पश्चिमार्धे मृगस्य
रवि: सिंहे शुक्रस्तुलिनि रुधिरो मेषग: कर्किणीन्दु:।
कुमारीं सम्प्राप्तो यदि भवति वा शर्वरीनाथसूनु:
प्रजातो भूपा(श्चिरमवति गानेक)लश्छदयति महीमेकशुक्लातपात्राम्।।37।।
वर्गोत्तमस्वभवनेषु गता ग्रहेन्द्रा:
सर्वे यदा रुचिररश्मिशिखाकलापा:।
उत्पद्यते जगति सीममतीं धरित्रीं
य: पालयेत्क्षितिपर्जितशत्रु(वर्ग:)पक्ष:।।38।।
केन्द्रेविलग्ननाथ: सुहृद्भिरभिवीक्षितो (विहगनाथै:)विहगै:।
लग्नस्थिते च सौम्ये भूपतिरिह जायते (नियतम्)पुरुष:।।39।।
सुरपतिगुरु: सेन्दुर्लग्ने वृषे समवस्थितो
यदि बलयुतो लग्नेशश्च त्रिकोणगृहं गत:।
रविशनिकुजैर्वीर्योपेतैनं युक्तनिरीक्षितो
भवति स नृप: कीर्त्या हताखिलकण्टक:।।40।।
न नीचगृहसंस्थिता न च रिपोर्गृहं संगता:
स्वराशिमथवांशकानुदयगोच्चमंशं यदि।
कलाभिरतिभूषिते कुमुदषण्डबोधप्रदे
सुहृद्भिरभिवीक्षिता: क्षितिपतिं विदघ्युर्ग्रहा:।।41।।
यो य: पूर्णं शिशिरकिरणं प्राप्तवर्गोत्तमांशं
सुस्पष्टार्चिर्गगनगमन: पश्यति स्वोच्चसंस्थम्(संस्थ:।वांशकंत्रय इहोच्चमंशं)।
स क्षोणीयं जनयति दशां प्राप्य सौम्य: स्वकीयां
ख्यातं लोके यदि बलयुता: कण्टकस्था न पापा:।।42।।
जन्मोदयभवनपती बलसहितौ केन्द्रभेऽथ हिबुके वा।
इन्दुर्जलगृहश्चेत्त्रिकोणगो वा महीपाल:।।43।।
स्वगृहे मित्रभागेषु स्वांशे वा मित्रराशिषु।
कुर्वन्ति च नरं सूतौ सार्वभौमं नराधिपम्।।44।।
परमोच्चगता: सर्वे स्वोच्चांशे यदि सोमज:।
त्रैलोक्याधिपतिं कुर्युर्देवदानववन्दितम्।।45।।
यस्योत्तरस्यां भगवान्वसिष्ठो बृहस्पति: प्रागपरे च भार्गव:।
अगस्त्यनामा खलु दक्षिणस्यां स नष्ट शत्रुश्च भवेन्नराधिप:।।46।।
शशी पूर्ण: स्वांशे स्वगृहमथवा स्वोच्चभं वा प्रयातो
दिव: पातुर्मन्त्री दितिजगुरुणा वीक्षित: केन्द्रसंस्थ:।
रविर्लग्ने स्वांशं यदि बलयुत: पश्चति स्यात्स भूप:
प्रभग्नं यस्येभश्चतुरुदधिभूशल्लकीनामरण्यम्।।47।।
कुमुदगहनबन्धौ वीक्ष्यमाणे समस्तै-
र्गगनगृहनिवासैर्दीर्घजीवी नर: स्यात्।
फलमशुसमुत्थं नैव केमद्रुमोत्थं
भवति मनुजनाथ: सार्वभौमो जितारि:।।48।।
उच्चाभिलाषी सविता त्रिकोणे स्वर्क्षे शशी जन्मनि यस्य जन्तो:।
स शास्ति पृथ्वीं बहुरत्नपूर्णां बृहस्पति: कर्कटके (कर्कटकोपगश्चेत्)यदि स्यात्।।49।।
तुङ्गेषु षड्विबुधमार्गवरा उपेता:
स्वांशे मयूखनिकरै: परिपूरिताङ्गा:(परिपूरिताशा:)।
उत्पादयन्ति कुलिशाङ्कितपाणिपादं
पृथ्वीपतिं सगरवेनययातितुल्यम्।।50।।
शुभभवनसमेतै: सौम्यभागेषु सौम्यै:
स्फुटरुचिरकराद्यै: प्रस्फुरद्भिर्विलग्ने।
रविमुषितमयूखैस्तैश्च पापैरमिश्रै-
र्गिरिगहननिवासी तापस: स्यान्नरेन्द्र:।।51।।
(इह)शुभपणफरगा: शुभप्रदा उभयगृहे यदि पापसंचय:।
स्वभुजहतरिपुर्महीपति: सुरगुरुतुल्यमति: प्रकीर्तित:।।52।।
विलग्ननाथ: खलु लग्नसंस्थ: सुहृद्गृहे मित्रदशां पथि स्थित:।
करोति नाथं पृथिवीतलस्य दुर्वारवैरिघ्नमिहोदये शुभे।।53।।
सम्पूर्णमूर्तिर्भगवान्शशाङ्को मेषांशकस्थो गुरुणा च दृष्ट:।
नीचे न कश्चिन्न च वीक्षितोऽन्यै: प्राह क्षितीशं यवनाधिराज:।।54।।
लग्नाच्छशी त्रिरिपुलाभनभ:स्थलेषु
सूतावखण्डितवपु: पृथवीश्वर: स्यात्।
दृष्ट: सुरेन्द्रगुरुणा न च वीक्षितोऽन्यै-
र्जन्माधिपो दशमग: स्मरगोऽथवा स्यात्।।55।।
विभ्रद्रश्मिकरालपूर्णपरिधिर्नक्षत्रसमपालक
स्तुङ्गांशे समवस्थितैश्च सकलै: प्रोद्वीक्षितो व्योमगै:।
कुर्याद्भूमिपतिं यशस्यचरितं हस्त्यश्वसैनयं जगत्
योऽव्याच्छेषफणीन्द्रतुल्यमखिलोर्वीभारखिन्न: श्वसन्।।56।।
सुधामृणालोपमबिम्बशोभित: स्वांशकस्थैर्न नीचै-
र्व्ययगृहसहजस्थैर्नापि सूर्यप्रविष्टै:।
तनयभवनसंस्थैर्नापि सूर्यप्रविष्टै:
भवति मनुजनाथ: कीर्तिशुक्लीकृताश:।।58।।
नीचारिवर्गरहितैर्विहगैस्त्रिभिस्तु
स्वांशोपगैर्बलयुतै: शुभदृष्टै:।
गोक्षीरशङ्खधवलो मृगलाञ्छनश्च
स्याद्यस्य जन्मनि स भूमिपतिर्जितारि:।।59।।
कुमुदगहनबन्धुं श्रेष्ठमंशं प्रपन्नं
यदि बलसमुपेत: पश्यति व्योमचारी।
उदयभवनसंस्थ: पापसंज्ञो न चैव
भवति मनुजनाथ: सार्वभौम: सुदेह:।।60।।
वर्गोत्तमे हिमकर: सकल: स्थितोंऽशे
कुर्यान्महीपतिमपूर्वयशोभिरामम्।
यस्याश्ववृन्दखुरयातरजोभिभूतो
भानु: प्रभातशशिनोऽनुकरोति रूपम्।।61।।
वर्गोतमे हिमकर: सकल: स्थितोंऽशे
कुर्यान्महीपतिमपूर्वयशोभिरामम्।
यस्याश्ववृन्दखुरयातरजोभिभूतो
भानु: प्रभातशशिनोऽनुकरोति रूपम्।।62।।
सर्वग्रहकृते योगे चक्रवर्तीश्वरो भवेत्।
एकैकेन तथा जाता मण्डलानामधीश्वरा:।।63।।
एकोऽपि विहग: कुर्यात्पञ्चमांशगतो नृपम्।
समस्तबलसम्पन्नश्चक्रवर्तिनमेव च।।64।।
यदि पश्यति चन्द्रमसं विबुधगुरुर्वृषभसंस्थितं(संस्थित:) प्रसवे।
अवति पृथिवीमुदग्रां स्फुरन्मणिद्योतितदिगन्ताम्।।65।।
कुर्यात्तुङ्गे त्रिकोणे वा स्वराशिस्थो विलोकयन्।
ग्रहस्तुषारकिरणं निषादमपि पार्थिवम्।।66।।
स्वगृहे तृतीयभागे शशी स्थित: पार्थिवं यदा कुरुते।
परिपूर्णबल: शुभदो यदि प्रसूतौ महाराजम्।।67।।
स्वांशे दिवाकरो यस्य स्वक्षेत्रे च क्षपाकर:।
स राजा गजदानौघधीकरोक्षिप्तभूतल:।।68।।
लग्ने रवि(सितयुक्ते)पुत्रसंयुते देवेज्येऽस्त(गृहेण चोदिते)गते नवोदिते।
दृष्टेऽसुरराजमन्त्रिणा ग्रामीणो नृपतिर्भवेदिह।।69।।
उदयेऽसुरमन्त्रिवरो गुरुभे गुरुदृष्टिंपथं च गत:।
कुरुते नियतं सनृपं यदि तुङ्गतश्च बुध:।।70।।
शुक्रभास्करेन्दवो (भाग)भावमेवमाश्रिता:।
जीवदृष्टमात्रका: स्यात्तथा महीपति:।।71।।
लग्नगा: सितशशाङ्कजभौमा: सप्तमे शशिनि वाक्यपतियुक्ते।
तिग्मरश्मितनयेन च दृष्टे जायते पृथुयश: पृथिवीश:।।72।।
विबुधगुरुर्यदि भौमनवांशे रुधिरनिरीक्षिपूर्णबलश्च।
जनयति कुत्सिजन्ममहीपं क्रियपरिसंस्थितकर्मगतोऽर्क:।।73।।
तृतीयगा:शुक्रशशाङ्कभास्करा: कुजोऽस्तसंस्थो नवमे बृहस्पति:।
गणोत्तमो लग्नगृहांशकोद्गमो यदा तदा हीनकुलो महीपति:।।74।।
जीवो बुधो भृगुसुतोऽथ निशाकरो वा
धर्मे त्रिशुद्धतनव: स्फुटरश्मिजाला:।
मित्रैर्निरीक्षितयुता यदि सूतिकाले
कुर्वन्ति देवसदृशं नृपतिं महान्तम्।।75।।
तपोगृहं यस्य भवेत्तदुच्चकं ग्रहेण तेनाथ युतं निरीक्षितम्।
ग्रहद्वयं स्वोच्चगतं यदा भवेत्तदा कुटुम्बनी नियतं महीपति:।।76।।
सुतभवने (यदि देवनमस्यो)शशिदेवनमस्यौ भवनपतिप्रसमीक्षितदेहौ(देह:)।
भृगुतनयो यदि मोनसमेतो भवति नृप: खलु कुत्सितवंश:।।77।।
चन्द्रस्त्रिपुष्करस्थ: स्वोच्चे वचसां पति: सलक्ष्मीकम्।
उत्पादयति स्वामिनमुत्तमपात्रं(न्नतमनसं) समग्रभुव:।।78।।
केन्द्रस्वोच्चमुपेत: सुरमन्त्री दशमगो यदा शुक्र:।
नूनं स भवति पुरुष: समस्तपृथ्वीश्वर: ख्यात:।।79।।
स्वर्क्षे (शनि:, यदा)शशी विपुलरश्मिशिखाकलापा:
स्वांशे स्थिता बुधबृहस्पतिदानवेज्या:।
पातालगा दिनकरेण निरीक्षिताश्च
संसूचयन्ति नृपतिं (नृप)द्विजमुख्यजातम्।।80।।
रविर्नभस्थ: स्वत्रिकोणगोऽपि वा स्वराशिसंस्था: सितजीवचन्द्रा:।
तृतीयषष्ठायगताश्च चन्द्रात्कुर्वन्ति गोपालमिह क्षितीशम्।।81।।
सप्तमभवने सौम्या मित्रांशगता: सुहृद्भिरिह दृष्टा:।
उच्चे कुजो यदि नृप: समस्तनृपपालक: श्रेष्ठ:।।82।।
रविशशिबुधशुक्रैर्व्योम्नि(वक्त्रै:) मित्रांशकस्थै-
र्न च रिपुभवनस्थैर्नाप्यदृश्यैर्न नोचै:।
स तपसि भृगुपत्रे भूपति: स्त्यात्प्रयाणे
गजमदजलसेकैर्लीयते(र्विघ्यते) यस्य रेणु:।।83।।
स्वोच्चै भानु: प्रकटितबलो व्योममध्ये सजीव:
शुक्रो धर्मे यदि(कुजयुत:) बलयुत: स्वं नवांशं प्रपन्न:।
लग्ने वर्गे शुभगगनगो राजपुत्रेण दृष्ट:
पृथ्वीपालो धवलितजगत्स्यात्सितै: स्वैर्यशोभि:।।84।।
वृषे शशी लग्नगत: सुपूर्ण: सितेन दृष्टो वणिजि स्थितेन।
बुधोऽपि पातालगतो यदि स्यात्तदान्यजातो भवति क्षितीश:।।85।।
क्षमासुत: स्वोच्चमुपाश्रितो (बली)यदा रवीन्दुवाचस्पतिभिर्निरीक्षित:।
भवेन्नरेन्द्रो यदि कुत्सितस्तदा समस्तपृथ्वीपरिरक्षणे क्षम:।।86।।
जायतेऽभिजिति(जगति) य: शुभकर्मा भूपतिर्भवति सोऽतुलवीर्य:।
नीचवेश्मकुलजोऽपि नरोऽस्मिन् राजयोग इति न (सव्यपदेश:)व्यपदेश:।।87।।
गण्डान्त(वैघृतिगृह)विष्टिपरिघव्ययतिपातजातस्ताराधिप: समुदये यदि कृत्तिकायाम्।
क्रीडेत्कृपाणफलकाहितचण्डवेगप्रोत्थापिताहितशिरोगुलिकाभिरीश:।।88।।
बुधादये सप्तमगे बृहस्पतौ चन्द्रे कुलोरे सुखराशिगेऽमले।
वियद्गते भार्गवनन्दने ग्रहे प्रशास्ति पृथ्वीं मनुजो निराकुल:।।89।।
एकान्तरगैर्विहगै: षड्भिश्चक्रं क्षितीश्वरं कुर्यात्।
अत्रैव शुभे लग्ने सकलमहीपालको नृपति:।।90।।
अयमेव समुद्राख्यो द्वौ लग्ने यदि संस्थितौ।
(स करोति भुवो)करोति भूभुजां नाथं सौम्यै: केन्द्रेषु संस्थितै:।।91।।
निरन्तरं यदि भवनेषु षटसु ग्रहा: स्थिता उदयगृहात्समस्ता:।
स्वपङ्क्तिदन्नरपति मेव कुर्युश्चतुष्टयन्नरपतिमन्त्रिणं च।।92।।
सुतसुखदुश्चिक्यगता यदि कर्मणि कीर्तयन्ति यवनाद्या:।
बन्धुसुतार्थगजाढ्यो बहुभृत्यो जायते क्षितिप:।।93।।
कर्मास्तजलहोरासु ग्रहा: सर्वे प्रतिष्ठिता:।
कुर्वन्ति नगरं नाम यत्र स्यात्पृथिवीपति:।।94।।
सुखतनुमदगा: शुभा: समग्रा: कुजरविजास्त्रिधर्मलाभसंस्था:।
यदि भवति महीपति: प्रशान्तो यवनपतिकृतो ह्ययं महीपयोग:।।95।।
लाभधर्मस्थिता: सौम्या: पापा: कर्मणि संस्थिता:।
नृपतीनामयं योगो भवेत्कलशसंज्ञित:।।96।।
त्रयो ग्रहा भ्रातृसुतायसंस्थास्तथा शुभौ द्वौ रिपुसङ्गतौ च।
कलत्रलग्नं च गतौ च शेषौ नृपस्य योग: खलु पूर्णकुम्भ:।।97।।
सुविस्तरं नीचकुलोद्भवा मया विचित्ररूपा: कथिता: क्षितीश्वरा:।
अत:परं पार्थिववंशजन्मनां भवन्ति योगा मुनिभि: प्रकीर्तिता:।।98।।
सिंहोदये दिनकरो मृगलाच्छनोऽजे(वा)कुम्भस्थितो रविसुत: स्वगृहे सुरेज्य।
स्वोच्चेऽपि भूमितनय: पृथिवीश्वरस्य जन्मप्रद: सकललोकनमस्कृतस्य।।99।।
शुभे लग्नं याते बलवति तथा धर्मराशिं क्रमेण
(शुभै:)सर्वै: शेषैर्लग्नं धनगृहमथ त्र्याषट्कर्मगैश्च।
महीपाल: श्रीमान्भवति नियतं यस्य मातङ्सङ्घा:
प्रयाणे मेघानां स्रुतमदजलैर्भ्रान्तिमुत्पादयन्ति।।100।।
(सुरपतिगुरु)दनुजपगुरुर्बन्धुस्थाने स्वेश्मगतो यदा
तुहिनकिरण: सम्पूर्णाङ्गिस्तप: समवस्थित:।
त्रितनुभवभप्राप्ता: शेषा ग्रहा यदि भूपति:
भवति घृतिमान् स्फीतश्रीकस्तथां बहुवाहन:।।101।।
स्वोच्चोदये कृतपद: कुमुदस्य बन्धुजीवोऽर्थगो वणिजि दानवपूजितश्च।
(शेषाष्च मत्स्ययुगले यदि चेद्भहेन्द्रा:)कन्याजसिंहगृहगा बुधभौमसूर्याश्चन्द्रांशुनिर्मलशया भवति क्षितीश:।।102।।
नक्षत्रनाथसहित: सविता नभ:स्थ: सौरिर्विलग्नभवने हिबुके सुरेज्य:।
देवारिपूज्यबुधभूमिसुतै: सलाभै: ख्यातो महीपतिरिह स्वगुणैर्नर: स्यात्।।103।।
मृगराशिं परित्यज्य स्थितो लग्ने बृहस्पति:।
करोत्यवश्यं नृपतिं मत्तेभपरिवारितम्।।104।।
लग्ने भौमो रविजसहितस्तीक्ष्णरश्मि: खमध्ये
वाचां स्वामी मदनगृहगो भार्गवो धर्मसंस्थ:।
आये हेम्न: शिशिरकिरणो बन्धुराशिं प्रपन्नो
यद्येवं स्याद्विषु(विमल)लयशसो जन्मभूपालकस्य।।105।।
(क्षीणोऽपि)न्यूनोऽपि कुमुदबन्धु: स्वोच्चस्थ:(स्वोच्चगत:) पार्थिवं करोति नरम्।
किं पुनरखण्डमण्डलकरनिकरप्रकटितदिगन्त:।।106।।
लग्नं विहाय केन्द्रे सकलकलापूरितो निशानाथ:।
विदधाति महीपालं (वारणो)विक्रमधनवाहनोपेतम्।।107।।
यदि पश्यति दानवार्चितं वचसामधिपस्तदा भवेत्।
नृपतिर्बहुनागनायको भुजगेन्द्र इव प्रतापवान्।।108।।
दिवौकसां पतेर्मन्त्री कुर्यात्पश्यन्बुधं (यदा)नरम्।
शिरोभि: शासनं तस्य धारयन्ति नृपा: सदा।।109।।
लग्नाधिपति: स्वोच्चे पश्यन्मृगलाञ्छनं नृपं कुरुते।
बहुगजतुरगबलौघै: क्षपितविपक्षं महाविभवम्।।110।।
इन्दु: स्वोच्चे पश्यन्करोति बुधभार्गवौ नरं नृपतिम्।
प्रणतारिपक्षमुच्छ्रितयशसं सौभाग्यवन्तं च।।111।।
अधिमित्रांशगश्चन्द्रो दृष्टो दीनवमन्त्रिणा।
अनिशं कुरुते लक्ष्मीस्वामिनं भूपतिं नरम्।।112।।
स्वांशेऽधिमित्रभागे वा गुरुणा यदि दृश्यते।
शशी महीपतिं कुर्याद्दिवसे नात्र संशय:।।113।।
जन्माधिपति: केन्द्र बलपरिपूर्ण: करोति परमर्द्धिम्।
ब्राह्मणकुलेऽपि नृपतिं कि पुनरवनीशसंभूतम्।।114।।
रविरप्यधिमित्रस्थो यदि चन्द्रसमीक्षित:।
अङ्गदेशाधिपं कुर्याद्धर्मार्थसहितं नृपम्।।115।।
उच्चस्थ: शशितनय: कुमुदाकरबन्धुना च (सहित:)समधिगत:।
जनयति मगधाधिपतिं गजमदगन्धेन वासितदिगन्तम्।।116।।
प्रधानबलसंयुक्त: सम्पूर्ण: शशलाञ्छन:।
एकोऽपि कुरुते जातं नराधिपमरिंदमम्।।117।।
केन्द्रे विलग्ननाथ: श्रेष्ठबलो मानवाधिपं कुरुते।
गोपालकुलेऽपि नरं किं पुनरवनीश्वराणां च।।118।।
कर्कटसंस्थ: केन्द्रे बृहस्पतिर्दशमधामग: शशिन:।
चतुरुदधिमेखलाया: स्वामी भूमेर्भवति जात:।।119।।
मेषे सहस्ररश्मि: सह शशिना संस्थित: करोतीशम्।
केरलकर्णाटकान्ध्रद्रविडानां चोलकस्यापि।।120।।
उच्चस्थस्त्रिदशगुरु: कैरववनबन्धसुङ्गमं प्राप्त:।
काश्मीरमण्डलभुवां करोति पुरुषाधिपमवश्यम्।।121।।
तुङ्गायस्वगृहोदयकण्टकनवमेषु यस्य शुक्रगुरू।
सोऽवश्यं भवति नरो राजांश(राजाग)समुद्भवो नृपति:।।122।।
दिक्स्थानकालादिबलैरुदारा: शुभा: पुन: केन्द्रमुपागताश्च।
कुर्वन्ति पापैरविमिश्रचारा: पृथ्वीभुजं त्रिप्रभृतिग्रहेन्द्रा:।।123।।
रवेर्द्वितीये बुधजीवभार्गवा न चाशुभैर्दृष्टयुता न(चार्क) वार्कगा:।
स्फुरत्करौघ स्फुटपिञ्चरीकृता नरं प्रकुर्युस्त्रिसमुद्रपालकम्।।124।।
कुन्दाब्जकाशधवल: परिपूर्णमूर्तिर्जन्माधिपेन (कविना)बलिना शुभदेन दृष्ट:।
स्त्रीमानभङ्गनिपुणं दयितं क्षपाया: प्रख्यातकीर्तिसुनयं कुरुते नरेन्द्रम्।।125।।
देवमन्त्री कुटुम्बस्थो भार्गवेण समन्वित:।
जनयेद्वसुधापालं निर्जितारातिमण्डलम्।।126।।
कारकयोगे जाता भवन्ति पृथ्वीभुजो नरास्तेषाम्।
गजतुरगपत्तिविचलितर(पांशु)जोवितानं भवेद्गगनम्।।127।।
कुजे विलग्ने तरणेश्च नन्दने रसातले शुक्रबृहस्पतीन्दुजा:।
मृहोदये मन्दनवांशकस्थिते रसातलेशो भवतीह पार्थिव:।।128।।
स्वोच्चे गुरुस्तनुगत: स्वगृहे शशाङ्क:
शुक्रो झषे परममुच्चमितोसितश्च।
मेषे तथैव भवान्सविता कुजश्च(स स्वर्गाधिपो, च वर्गाधिपो)
द्वीपाधिपो यदि भवेन्नृपि: प्रजात:।।129।।
शक्रेड्य: ससित: शुचिस्तिमियुगे स्वोच्चे च पूर्ण: शशी
दृष्टस्तीव्रवि(खगेन चैव)लोचनेन दिनकृन्मेषे यदासौ नृप:।
सेनायाश्चलनेन रेणुपटलैर्यस्य प्रनष्टे रवा-
वस्तभ्रान्तिसमाकुला कमलिनी सङ्कोचमागच्छति।।130।।
क्रूरैर्नीचै रिपुभवनगै: षष्ठदुश्चिक्यगैर्वा
सौम्यै: स्वोच्चं परमुपगतैर्निर्मलै: केन्द्रगैश्च।
आज्ञां याते शिशिरकिरणे कर्कटस्थे निशाया-
मेकच्छत्रं त्रिभुवनमिदं यस्य स क्षत्रियेश:।।131।।
होरालेखामुपेत: स्फुटकरनिकरै: पूरिताङ्ग: सुरेज्य-
श्चन्द्र: शुक्लार्धदेहो भवभवनगत: स्वेन पुत्रेण दृष्ट:।
चन्द्राद्भानुर्द्वितीये(भानुस्तृतीये) यदि भवति तदा नैव दृष्ट: कुजेन
प्रायो(पाता) जायेत (विद्वान्जातो)भूभृद्बहुजतुरगक्षुण्णभूपृष्ठपीठ:।।132।।
रविशकुजैर्मेषे लग्ने सितार्किबुधैर्वृषे
धनुषि नवमे देवेज्ये च स्वभांशमुपागते।
रविरपि यदि स्वोच्चे वर्गे प्रधानबलोदयो
भवति नृपति: सिद्धाज्ञातो(विद्वान्जातो) हतारिरणोद्भव:।।133।।
सितशशिसुतजीवै: पञ्चमस्थैर्नभोगै
रविरपि रिपुराशौ स्वोच्चगे भूमिपुत्रे।
तपसि च रपिपुत्रे जायते पार्थिवेन्द्र:
प्रथितविमलकीर्तिर्दानधर्मप्रतापै:।।134।।
त्रिदशगुरो रविर्हिमकरस्य भृगोस्तनयो
रवितनय: कुजस्य खलु दृष्टिपथं च गत:।
भवति विलग्नगो यदि चरोदयराशिगत:
प्रथितयशा भवेत्क्षितिपति: क्षपितारिगण:।।235।।
बुध: कन्यालग्ने सुरपतिगुरुश्चैव तिमिग:
स्थित: क्षोणीपुत्र: प्रथमभवने(प्रसवसमये) वीर्यसहित:।
शनि: शत्रुस्थाने त्रिदशरिपुपूज्यश्च हिबुके
यदैवं स्यात्सूतो स्वभुजविजयी भूपतिरिह।।136।।
यमे विलग्ने मकरप्रतिष्ठिते दिवाकरे द्यूनगते सितेऽष्टमे।
कुजेऽलिगे कर्कटगे निशाकरे भवेत्प्रसिद्धो जगतीश्वरो नृप:।।137।।
मृगोदये भूमिसुते सुनिर्मले शनैश्चरे धर्मगृहे व्यवस्थिते।
दिवाकरे सप्तमगे सहेन्दुना चलस्वभावो नृपति: प्रजायते।।138।।
शनैश्चरे लग्नगते सचन्द्रे बृहस्पतौ सप्तमराशिगे च।
शुक्रेण दृष्टे शशिजे स्वतुङ्गे जायेत पृथ्वीपतिरप्रधृष्य:।।139।।
चापे(पापाभावे सुरपुरोहितदृष्टिशुद्धा) भवेत्सुरगुरुर्हितदृष्टिशुद्धो
लग्ने सुरारिदयित: शशिनि स्वराशौ।
वापीतडागसुरवेश्मकरो नरोऽत्र
जायेत मानवपतिर्द्विजदेवभक्त:।।140।।
एक: स्वोच्चे शुभगगनग: संस्थितो निर्मलांशु:
केन्द्रे भानु: प्रकटितकर: केवल: पूर्णवीर्य:।
दृष्ट: कुर्यादमरगुरुणा पञ्चमस्थेन जातं
भूमेर्नाथं बहुगजपतिं सर्ववन्द्यं कृतार्थम्।।141।।
षष्टे कुजार्किरवय: सहजेऽथवापि सिंहे सुरारिसचिवोऽथ भवर्क्षसंस्थ:।
दृष्ट: शुभैर्दिनकरेन्दुविहीनदृष्टि: कुर्यान्नृपं स्वभुजनिर्जितशत्रुपक्षम्।।142।।
वहति मृदुसमीरे(शरीरे) निर्मलव्याममध्ये विमलनिरुपसर्गा: खेचरा वृत्तवैरा:।
उदयति सुरवन्द्ये मण्डले मातृकाणां यदि वृषभगृहस्थो भार्गव: स्यात्क्षितीश:।।143।।
शशिबुधरुधिराख्यै: स्वांशकस्थैर्न नीचैर्व्ययगृहसहजस्थैर्नापि सूर्यप्रविष्टै:।
तनयभवनसंस्थे वाक्पतौ चन्द्रयुक्त भवति मनुजनाथ: कीर्तिशुक्लीकृताश:।।144।।
अधिमित्रगते(गृहे) केन्द्रे जन्माधिपतिर्विलग्नपतियुक्त:।
पश्यति बलपरिपूर्णो लग्नं स्यात्पुष्कलो योग:।।145।।
पुष्कलयोगे पुरुषा जायन्ते भूमिपालका नित्यम्।
सुचिरं भ्रमन्ति हतरिपुगजमदगन्धेन वासितदिगन्ता:।।146।।
राश्यादौ लग्नपति: करोति जातं(लग्ने) नरेन्द्रदण्डपतिम्।
मध्ये मण्डलनाथं ग्रामपतिं चैव भवनान्ते।।147।।
पौष्णे फाल्गुन्यां वा मूले पुष्ये च भास्कर: कुरुते।
लग्नगतो नरनाथं योजनशतमात्रके देशे।।148।।
अन्य राजयोग ज्ञान(यहाँ से अध्यायान्त तक के योगों के लिये तुलना करें जातकाभरण का राजयोग प्रकरण)
कृत्तिकारेवतीस्वातीपुष्यस्थायी भृगो: सुत:।
करोति भूभुजां नाथमश्विन्यामपि संस्थित:।।149।।
विदधाति सार्वभौमं लग्नांशपति: स्वतुङ्गग: केन्द्रे।
नृपतिं लग्नाधिपतिर्जन्माधिपतिर्धनसमृद्धम्।।150।।
मीने निशाकर: पूर्ण: सुहृद्ग्रहनिरीक्षित:।
सार्वभौमं नरं कुर्यात्सिद्धाज्ञाकं(सिद्धाज्ञाकंन्न) न संशय:।।151।।
याते भौमे कर्मस्थानं शिशिरकरभृगुसुतैस्तप: समवस्थितैः।
आये स्वोच्चे प्राप्तो भानु-स्त्रिदशपतिसचिवसहितो यदि प्रसवे(प्रभवे) भवेत्।।152।।
क्षोणीभर्ता याने यस्य प्रविचलिततुरगरजसा दिश: परितो (गतै:)गत:।
एवं कर्तुर्भुयो भूयो (परिश्रम)धरणितलपरिमलसुखं प्रयान्ति रवेर्हया:।।153।।
शशिसहिते केन्द्रस्थे शनैश्चरे भवति (जातोत्र)जारजातस्तु।
राजा भुवि गजतुरगग्रामधनैर्वर्धितश्रीक:।।154।।
शुक्रवाक्पतिबुधैर्धनसंस्थैर्द्यूनगै: शशिरविक्षितिपुत्रै:।
जायते क्षितिपति: पृथुवक्षा: सर्वत: क्षपितशत्रुसमूह:।।155।।
भानु: प्राणी शशिगृहयुत: शीतरश्चमिश्च तस्मि-
न्नेक: स्वोच्चे यदि गगनगो निर्मल: पूर्णरश्मि:।
लग्नं प्राप्त: सुरपतिगुरु: षष्ठग: स्यात्क्षितीश-
श्छन्नो यस्य प्रचलितचमूरेणुभिर्व्योममार्ग:।।156।।
कुम्भस्याष्टमभागे त्रिकोणसंस्थे (पि च) निशानाथे।
जातो भवत्यवश्यं राजा शुभद: समस्तलोकस्य।।157।।
मेषस्य सप्तमांशे करोति पृथ्वीसुत: स्थितो नृपतिम्।
(सिंहस्य पञ्चमांशे)एकाधिकविंशेंऽशे नरमिथुनांशे भवेद्भूप:।।158।।
कुम्भस्य पञ्चदशके भागे चन्द्र: स्थितो महीपालम्।
कर्कटस्य च दशमे करोति पुरुषं सदा प्रभवे।।159।।
धनुषि च (त्रिशे)विंशे जीव: करोति नृपतिं स्थितो जनख्यातम्।
सिंहस्य पञ्चमांशे तथा च हेलिर्बुधो ज्ञेय:।।160।।
एकस्मिन्पञ्चकृतौ पञ्चदशस्वास्थितश्चन्द्र:।
भागेषु वीरनृपतिं करोति भुजलब्धपृथ्वीकम्।।161।।
मकरस्य पञ्चमांशे करोति रविजो(पुरुषं) नरेश्वरं सुनय(सुभगम्)म्।
योगं भूतलतिलकं धर्मज्ञं शास्त्रनिरतं च।।162।।
कर्कटके शशिजीवौ पञ्चसु भागेषु संस्थितौ कुरुत:।
भूमिपतिमप्रधृष्यं रविरिव सर्वग्रहणस्य।।163।।
चन्द्र: पुष्ये नृपतिं वर्गोत्तमकृत्तिकाश्विनौसंस्थ:।
विदधाति सार्वभौमं त्रिपुष्करे वाऽपि परिपूर्ण:।।164।।
अश्विन्यनुराधास्थ: स्थित: श्रविष्ठासु पार्थिवं भौम:।
कुरुते स्वोच्चमुपगतो वर्गोत्तमगश्च नान्यत्र।।165।।
व्याम्नि शंखधवलो निशाकरो भार्गवस्तपसि संस्थित: शुचि:।
(सूर्य)आयगश्च यदि सर्व एव ते स्यान्महीपतिरतुल्यपौरुष:।।166।।
चन्द्रादुपचयसंस्था गगनसद: सर्व एवं यदि सूतौ।
जायेत माननिलय: समस्तपृथ्वीपति: पुरुष:।।167।।
जीवनिशाकरसूर्य: पञ्चमनवमतृतीयगा वक्रात्।
यदि भवति तदा राजा कुबेरतुल्यो धनैर्वासो।।168।।
रविस्तृतीयो भृगुनन्दन: सुखे बुधस्य चान्ये यदि पञ्चमे स्थिता:।
न नीचराशौ न च शत्रुवेश्मगा भवेन्नरेन्द्रस्त्रिसमुद्रपारग:(पालक:)।।169।।
बृहस्पतेर्भौमदिवाकरेन्दवो गता द्वितीयाम्बुनभ:स्थलं क्रमात्।
विपक्षराशौ परिशेषखेचरा यदा तदा भूमिपतिर्नृपात्मज:।।170।।
भृगोरपत्याद्बुधभास्करात्मजौ चतुष्टयस्थौ परिशेषखेचरा:।
तृतीयलाभर्क्षगतास्तु ते यदा महीपतिं कुर्युरसंशयं तदा।।171।।
शुक्रबुधौ रवितनयात्केन्द्रे वाचस्पतिर्भवेदुच्चे।
सिंहसनाधिशायी यदि राजा स्वोच्चगाश्च परिशेषा।।172।।
सवितुस्तृतीपञ्चलाभर्क्षसमाश्रिता: तदा यस्य।
सर्वे ग्रहा: स नृपतिर्मन्त्री सेनापतिर्वाऽपि।।173।।
लग्नपते: स्फुटरश्मे: पापा लाभे शुभाश्च केन्द्रस्था:।
यदि भवति तदा नृपति: स्वभुजार्जितसर्वभूमितल:।।174।।
लाभे तृतीयषष्ठे यदि पापा जन्मपस्य शुभदृष्टा:।
भवति तदा धरणीश: समस्तनृवन्दित: साधु:।।175।।
विचरति सुरपूज्यो मेषभेऽथापि सिंहे
दहनकिरणदृष्टे भूमिपुत्रे (सुरश्मौ)स्वराशौ।
न च गगनविचारो कश्चिदेकोऽपि नीचे
यदि नृपतिसमुत्थो जायते पार्थिवेन्द्र:।।176।।
चन्द्राद्ग्रहैर्निगदिता: सुनफादयश्च
केन्द्रस्थितैर्यदि भवन्ति च तेऽत्र योगा:।
विश्वम्भराधिपकुलेषु महत्सु जाता
योगेषु तेषु मनुजेश्वरतां लभन्ते।।177।।
केन्द्रगौ यदि तु जीवशशाङ्कौ यस्य जन्मनि च भार्गवदृष्टौ।
भूपतिर्भवति सोऽतुलकीर्तिर्नीचगो यदि न कश्चिदिह स्यात्।।178।।
उदयशिखरसंस्थो भार्गवो यत्र तत्र बुधरविसुतदृष्ट: स्वांशकस्थोऽतिवीर्य:।
जनयति नरनाथं वाक्पतौ पञ्चमस्थे भुजबलहतशत्रुं सार्वभौमं गजाढ्यम्।।179।।
सिंहे कमलिनीनाथ: कुलीरस्थो निशाकर:।
दृष्टौ द्वावपि जीवेन पार्थिवं कुरुतस्तदा।।180।।
बुध: कर्कटमारूढो वाक्पतिश्च धनुर्धरम्।
सूर्यभूसुतदृष्टौ च यदि स्फीतो महीपति:।।181।।
शफारीयुगले चन्द्र: कर्कटे च बृहस्पति:।
शुक्र: कुम्भे यदा शक्तस्तदा राजा भवेदिह।।182।।
सितदृष्ट: शनि: कुम्भे पद्मिनीदयितो भवे(दायतोदये)।
चन्द्रे जलचरे राशौ यदि जातो नपो भवेत्।।183।।
कुजोऽलिगोऽथ मेषे वा रविजीवनिरीक्षित:।
वृषे ज्ञो शुक्रसंदृष्टस्तदाऽपि पृथिवीपति:।।184।।
अमलवपुरवक्र: कैरवाणां विकासी स्वगृहमथ नवांशं स्वोच्चभांशं गतो वा।
हितगगननिवासै: पञ्चभिर्दृश्यमानो जनयति जगतीशं नीचभे नो यदि स्यात्।।185।।
लाभे मन्दो गुरुभृगुसुतावुद्गमे खे शशाङ्को
बान्धावर्को बुधकुतनयौ(तनयावर्थगौ) वक्रगौ चेत्स भूप:।
यत्सेनायास्ततमदजलक्षोभतो वारणेन्द्रै-
र्भूय: सेतो: स्मरति सहसा क्षोभितान्तोऽम्बुराशि:।।186।।
इति कल्याणवर्मविरचितायां सारावल्यां राजयोगाध्यायो नाम पञ्चत्रिंशः।।