।।श्रीगणेशाय नमः।।
श्रीमत्कल्याणवर्मसूरिविरचिता
सारावली

त्रिंशोऽध्याय:

मूर्त्यादय: पदार्था जायन्ते येन सर्वजन्तूनाम्।

तस्मादधुना वक्ष्ये भावाध्यायं विशेषेण।।1।।

लग्नेर्केऽल्पकच: क्रियालसमति: क्रोधी प्रचण्डोन्नतो 

मानी लोचनरूक्षकर्कशतनु: शुरोऽक्षमो निर्घृण:।

स्फोटाक्ष: शशिभे क्रिये सतिमिर: सिंहे निशान्ध: पुमान्।

दारिद्र्योपहतो विनष्टतनय जातस्तुलायां नर:।।2।।

द्विपदचतुष्पद(भोगी)भागी मुखरोगी नष्टविभवसौख्यश्च।

नृपचोरमुषितसार: कुटुम्बगे स्याद्रवौ पुरुष:।।3।।

विक्रान्तो बलयुक्तो विनष्टसहजस्तृतीयके सूर्ये।

लोके (मनो)मतोभिराम: प्राज्ञो जितदुष्टपक्षश्च।।4।।

वाहनबन्धुविहीन: पीडितहृदयश्चतुर्थके सूर्ये।

पितृगृहधननाशकरा भवति नर: कुनृसेवी च।।5।।

सुखसुतवित्तविहीन: कर्षणगिरिदुर्गसेवकश्चपल:।

मेधावी धनरहित: स्वल्पायु: पञ्चमे तपने।।6।।

प्रबलमदनोदराग्निर्बलवान् षष्ठं समाश्रिते भानौ।

श्रीमान् विख्यातगुणो नृपतिर्वा दण्डनेता वा।।7।।

नि:श्रीक: परिभूत: कुशरीरो व्याधित:(व्याधितौ रवौ द्यूने) पुमान् द्यूने।

नृपबन्धनसन्तप्तोऽमार्गरतो युवतिविद्वेषी।।8।।

विकलनयनोऽष्टमस्थे धनसुखहीनोऽल्पजीवित: पुरुष:।

भवति सहस्रमयूखे स्वभिमतजनविरहसन्तप्त:।।9।।

धनपुत्रमित्रभागी द्विजदैवतपूजनेऽतिरक्तश्च(भक्तश्च)।

पितृयोषिद्विद्वेषी नवमे तपने सुतप्त: स्यात्।।10।।

अतिमतिरतिविभवबलो धनवाहन बन्धुपुत्रवान् सूर्ये।

सिद्धारम्भ: शूरो दशमेऽधृष्य: प्रशस्यश्च।।11।।

सञ्चयनिरतो बलवान् द्वेष्य: प्रेष्यो विधेयभृत्यश्च।

एकादशे विधेय: प्रियरहित: सिद्धकर्मा च।।12।।

विकलशरीर: काण: पतितो वन्ध्यापति: पितुरमित्र:।।

द्वादशसंस्थे सूर्ये बलरहितो जायते क्षुद्र:।।13।।

दाक्षिण्यरूपधनभोगगुणै: प्रधानश्चन्द्रे कुलीरवृषभाजगते विलग्ने।

उन्मत्तनीचबधिरो बिकलश्च मूक: शेषे नरो भवति कृष्णतनुर्विशेषात्।।14।।

अतुलितसुखमित्रयुतो धनैश्च चन्द्रे द्वितीयराशिगते।

सम्पूर्णेऽतिधनेशो भवति नरोऽल्पप्रलापकर:।।15।।

भ्रातृजनाश्रयणीयो मुदान्वित: सहजगे बलिनि।

चन्द्रे भवति च शूरो विद्यावस्त्रान्नसङ्ग्रहणशील:।।16।।

बन्धुपरिच्छदवाहनसहितो दाता चतुर्थगे चन्द्रे।

(बलाशयानुरक्त:)जलसंचारानुरत: सुखासुखोत्कर्णपरिमुक्त:।।17।।

चन्द्रे भवति न शूरो विद्यावस्त्रान्नसंग्रहणशील:।

बहुतनयसौम्यमित्रौ मेधावी पञ्चमे तीक्ष्ण:।।18।।

प्रचुरामित्रस्तीव्रो मृदुकायाग्निमदालसश्चन्द्रे।

षष्टे (वृकोदरभवै:)नर उदरभवै रोगै: सम्पडितो भवति।

रजनिकरे स्वल्पायु: षष्ठगते भवति संक्षीणे।।19।।

सौम्यो धृष्ण: सुखित: सुशरीर: कामसंयुतो द्युने।

दैन्यरुगर्दितदेह: कृष्णे संजायते शशिनि।।20।।

अतिमतिरतितेजस्वी व्याधिविबन्धक्षपितदेह:।

निधनस्थे रजनिकरे स्वल्पायुर्भवति संक्षीणे।।21।।

दैवतपितृकार्यपर: सुखधनमतिपुत्रसंपन्न:।

युवतिजननयनकान्तो नवमे शशिनि (प्रियसमाक्ष:)प्रियतमोद्योत:।।22।।

अविषादी कर्मपर: सिद्धारम्भश्च धनसमृद्धश्च।

शुचिरतिबलोऽथ दशमे शूरो दाता भवेच्छशिनि।।23।।

धनवान् बहुसुतभागी बह्वायु: स्विष्टभृत्यवर्गश्च।

इन्द्वौ भवेन्मनस्वी तीक्ष्ण: शूर: प्रकाशश्च।।24।।

द्वेष्य: पतित: क्षुद्रो नयनरुगार्तोऽलसो भवेद्विकल:।

चन्द्रे तथान्यजातो द्वादशगे नित्यपरिभूत:।।25।।

क्रूर: साहसनिरत: स्तब्धोऽल्पायु: स्वमानशौर्ययुत:।

क्षतगात्र: सुशरीरो वक्रे लग्नाश्रिते चपल:।।26।।

अधन: कदशनतुष्ट: पुरुषो विकृताननो धनस्थाने।

कुजनाश्रयश्च रुधिरे भवति नरो विद्यया रहित:।।27।।

शूरो भवत्यधृष्यो भ्रातृवियुक्तो मुदान्वति: पुरुष:।

भूपुत्रे सहजस्थे समस्तगुणभाजनं ख्यात:।।28।।

बन्धुपरिच्छदरहितो भवति चतुर्थेऽथ वाहनविहीन:।

अतिदु:खै: संतप्त: परगृहवासी कुजे पुरुष:।।29।।

(सौख्यार्थत्रिरहितश्चञ्चलमतिरपि च पञ्चमे रुधिर)सौम्यर्थपुत्रमित्रश्चलमतिरपि 

पञ्चमे कुजे भवति।

पिशुनोऽनर्थप्राय: खलश्च विकलो नरो नीच:।।30।।

(प्रबलोदराग्निपुंस्त्व:)प्रबलदनोदराग्नि: सुशरीरो व्यायतो बली षष्ठे।

रुधिरे सम्भवति: नर: स्वबन्धुविजयी प्रधानश्च।।31।।

मृतदारो रोगार्तोऽमार्गरतो भवति दु:खित: पाप:।

(स्त्रीरहितो विगतननु: सप्तमभवनस्थिते भौमे)श्रीरहित: सन्तप्त: शुष्कतनुर्भवति सप्तमे भौमे।।32।।

व्याधिप्रायोऽल्पायु: कुशरीरो नीचकर्मकर्ता च।

निधनस्थे क्षितितनये भवति पुमान् शोकसन्तप्त:।।33।।

अकुशलकर्मा द्वेष्य: प्राणिवधपरो भवेन्नवमसंस्थे।

धर्मरहितोऽतिपापो नरेन्द्रकृतगौरवो रुधिरे।।34।।

कर्मोद्युक्तो दशमे शूरो धृष्य: प्रधानजनसेवी।

सुतसौख्ययुतो रुधिरे प्रतापबहुल: पुमान् भवति।।35।।

एकदशगे धनवान् प्रियसुखभागी तथा भवेच्छूर:।

धनधान्यसुतै: सहित: क्षितितनये विगतशोकश्च।।36।।

नयनविकारी पतितो जायाघ्न: सूचकश्च रौद्रश्च।

द्वादशगे परिभूतो बन्धनभाक् भवति भूपुत्रे।।37।।

अनुपहतदेवबुद्धिर्देशकलाज्ञानकाव्यगणितज्ञ:।

अतिमधुरचतुरवाक्यो दीर्घायु: स्याद्बुधे लग्ने।।38।।

बुद्ध्योपार्जितविभवो धनभवनगतेऽन्नपानभोगी च।

शोभनवाक्य: सुनय: शशितनये मानवो भवति।।39।।

(श्रुतिनिरत: परिभूत:)श्रमनिरत: परिदीनस्तृतीयराशौ बुधे भवति जात:।

निपुण: सहजसमेतो मायाबहुलो नरश्चलित:(नरस्सचल:)।।40।।

पण्डितबाहु: सुभगो वाहनयुक्तो बुधे हिबुकसंस्थे।

सुपरिचछद: सुबन्धुर्भवति नर: पण्डितो नित्यम्।।41।।

मन्त्राभिचारकुशलो बहुतनय: पञ्चमे सौम्ये।

(विद्यासुखप्रतापै:)विद्यासुखप्रभावै: समन्वितो हर्षसंयुक्त:।।42।।

वादविवादे कलहे नित्यजितो व्याधितो बुधे षष्ठे।

अलसो विनष्टकोपो निष्ठुरवाक्योऽतिपरिभूत:।।43।।

प्रज्ञां सुचारुवेषां नातिकुलीनां च कलहशीलां च।

भार्यामनेकवित्तां द्यूने लभते महत्त्वं च।।44।।

विख्यातनामसरश्चिरजीवी कुलधरो निधनसंस्थे।

शशितनये भवति नरो नृपतिसमो दण्डनायको वाऽपि।।45।।

नवमगते भवति पुमानतिधनविद्यायुत: शुभाचार:।

वागीश्वरोऽतिनिपुणो धर्मिष्ठ: सोमपुत्रे हि।।45।।

प्रवरमतिकर्मचेष्ट: सफलारम्भो विशारदो दशमे।

धीर: (सकलारम्भो)सत्त्वसमतो विविधालङ्कारसत्त्वभाक् सौम्ये।।47।।

धनवान् विधेयभृत्य: प्राय: सौख्यान्वितो विपुलभोगी।

एकदशे बुधे स्याद्बह्वायु: ख्यातिमान् पुरुष:।।48।।

सुगृहीतवाक्यमलसं परिभूतं वाग्मिनं तथा प्राज्ञम्।

व्ययग: करोति सौम्य: पुरुषं दीनं नृशंसं च।।49।।

होरासंस्थे जीवे सुशरीर: प्राणवान् सुदीर्घायु:।

सुसमीक्षितकार्यकार: प्राज्ञो धीरस्तथार्यश्च।।50।।

धनवान् भोजनसारो वाग्मी सुवपु: सुवाक् सुवस्त्रश्च।

कल्याणवपुस्त्यागी सुमुखो जीवे भवेद्धनगे।।51।।

अतिपरिभूत: कृपण: (सहजातो, सहजजितो)सदाजितो मानवो भवति जीवे।

मन्दाग्निस्त्रीविजितो दुश्चिक्ये पापकर्मा च।।52।।

स्वजनपरिचछदवाहनसुखमतिभोगार्थसंयुतो भवति।

श्रेष्ठ: शत्रुविषादी चतुर्थसंस्थे सदा जीवे।।53।।

सुखसुतमित्रसमृद्ध: प्राज्ञो धृतिमांस्तथा विभवसार:।

पञ्चमभवने जीवे सर्वत्र सुखी भवति जात:।।54।।

सन्नोदराग्निपुंस्त्व: परिभूतो दुर्बलोऽलस: षष्ठे।

स्त्रीविजितो रिपुहन्ता जीवे पुरुषोऽतिविख्यात:।।55।।

सुभग: सुरुचिरदार: पितुरधिक: सप्तमे भवति जात:।

वक्ता कवि: प्रधान: प्राज्ञो जीवे सुविख्यात:।।56।।

परिभूतो दीर्घायुर्भृतको दासोऽथवा निधनसंस्थे।

स्वजनप्रेष्यो दीनो मलिनस्त्रीभोवान् जीवे।।57।।

दैवतपितृकार्यरतो विद्वान् सुभगो   भवेत्तथा नवमे।

नृपमन्त्री नेता वा जीवे जात: प्रधानश्च।।58।।

सिद्धारम्भो मान्य: सर्वोपाय: कुशलसमृद्धश्च।

दशमस्थे त्रिदशगुरौ सुखधनजनवाहनयशोभाक्।।59।।

अपरिमितायुर्धीरो बहुवाहनभृत्यसंयुत साधु:।

एकदशभे जीवे न चातिविद्यो न चातिसुत:।।60।।

अलसो लोकद्वेष्यो ह्यपगतवाग्दैवपक्षभग्नो वा।

परित: सेवानिरतो द्वादशसंस्थे गुरौ भवति।।61।।

सुनयनवदनशरीरं सुखितं दीर्घायुषं तथा भीरुम्।

युवतिननयनक्रान्तं जनयति होरागत: शुक्र:।।62।।

प्रचुरान्नपानविभवं श्रेष्ठविलासं(शिष्ट) तथा सुवाक्यं च।

कुरुते द्वितीयराशौ बहुधनसहितं सित: पुरुषम्।।63।।

सुखधनसहितं शुक्रो दुश्चिक्ये स्त्रीजितं तथा कृपणम्।

जनयति मन्दोत्साहं सौभाग्यपरिच्छदातीतम्।।64।।

बन्धुसुहृत्सुखसहितं कान्तं वाहनपरिच्छदसमृद्धम्।

ललितमदीनं सुभगं जनयति हिबुके नरं शुक्र:।।65।।

सुखसुतमित्रोपचितं रतिपरमतिधनमखण्डितं शुक्र:।

कुरुते पञ्चमराशौ मन्त्रिणमथ दण्डनेतारम्।।66।।

अधिकमनिष्टं स्त्रीणां प्रचुरामित्रं (विनाकृतं)निराकृतं विभवै:।

विकलमतीव नीचं कुरुते षष्ठे भृगोस्तनय:।।67।।

अतिरूपदारसौख्यं (बहुविभवं)बहुरूपं कलहवर्जितं पुरुषम्।

जनयति सप्तमधामनि सौभाग्यसमन्वितं शुक्र:।।68।।

दीर्घायुरनुपमसुख: शुक्रे निधनाश्रिते धनसमृद्ध:।

भवति पुमान् नृपतिसम: क्षणे क्षणे लब्धपरितोष:।।69।।

सममायततनुवित्तोदारयुवतिसुखसुहृज्जनोपेत:।

भृगुतनये नवमस्थे सुरातिथिगुरुप्रसक्त: स्यात्।।70।।

(उत्थानविवादाजितसुखरतिमानार्थकीर्तयो यस्य।

दशमस्थे भृगुतनये भवति पुमान् बहुमतिख्यात:।।)

उद्यानसुविभवा हितसुखरतिमानार्थकीर्त्तयो यस्य।

दशमस्थे भृगुतनये भवति पुमान् बहुमति: ख्यात:।।71।।

प्रतिरूपदासभृत्यं बह्वयं सर्वशोकसन्त्यक्तम्।

जनयति भवभवनगतो भृगुतनय: सर्वदा पुरुषम्।।72।।

अलसं सुखिनं स्थूलं पतितं मृष्टाशिनं भृगोस्तनय:।

शयनोपचारकुशलं द्वादशग: स्त्रीजितं जनयेत्।।73।।

स्वोच्चस्वकीयभवने ‍क्षितिपालतुल्यो

लग्नेऽर्कजे भवति देशपुराधिनाथ:।

शेषेषु दु:खगपीडित एव बाल्ये

दारिद्र्य(कामवशगो)कर्मवशगो मलिनोऽलसश्च।।74।।

विकृतवदनोऽर्थभोक्ता जनरहितो न्यायकृत्कुटुम्बगते।

पश्चात्परदेशगतो जनवाहनभोगवान् सौरे।।75।।

मलिन: संस्कृतदेहो नीचोऽलसपरिजनो भवति सौरे।

शूरो दानानुरतो दुश्चिक्यगते विपुलबुद्धि:।।76।।

पीडितहृदयो हिबुके निर्बान्धववाहनार्थमतिसौख्य:।

बाल्ये व्याधिदेहो नखरोमधरो भवेत् सौरे।।77।।

सुखसुतमित्रविहीनं मति(विचेतसं)रहितचेसतं त्रिकोणस्थ:।

सोन्मादं रवितनय: करोति पुरुषं सदा दीनम्।।78।।

प्रबलमदनं सुदेहं शूरं बह्वाशिनं विषमशीलम्।

बहुरिपुक्षक्षपितं रिपुभवनगतोऽर्कज: कुरुते।।79।।

सततमनोरोग्यतनु मृतदारं धनविवर्जितं जनयेत्।

द्यूनेऽर्कज: कुवेषं पापं बहुनाचकर्माणम्।।80।।

कुष्ठभगन्दरोगैरभितप्तं ह्रस्वजीवितं निधने।

सर्वारम्भविहीनं जनयति रतिज: सदा पुरुषम्।।81।।

धर्मरहितोऽ(ऽपथरत:)ल्पधनिक: सहजसुतविवर्जितो नवमसंस्थे।

रविजे सौख्यविहीन: परोपतापी च जायते मनुज:।।62।।

धनवान् प्राज्ञ: शूरो मन्त्री वा दण्डनायको वाऽपि।

दशमस्थे रवितनये वृन्दपुरग्रामनेता च।।83।।

बह्वयु: स्थिरविभव: शूर: (शिल्पश्रितो)शिल्पाश्रयो विगतरोग:।

आयस्थे भानुसुते धनजनसम्पद्युतो भवति।।84।।

विकल: पतितो मुखरो विषमाक्षो निर्घणो विगतलज्ज:।

व्ययभवनंगते सौरे बहुव्यय: स्यात् सुपरिभूत:।।85।।

पापा निघ्नन्ति मूर्त्यादीन् भावान् पुष्णन्ति शोभना: (द्र0लघु जा0 12।4)।

विपरीतं रिपून्ध्रव्ययेषु सदसत्फलम्।।86।।

योगा (योगाश्रय)ये बलयोगा:(योगात्सौम्य) सौम्यसुहृद्रिपुनिरीक्षणाच्चैव।

उच्चादिभवनसंस्थैर्ग्रहश्च फलमन्यथा भवति।।87।।

इति कल्याणवर्मविरचितायां सारावल्यां भावाध्यायस्त्रिंश:।।