नैशान्धो बहुदोषो विरोधशील: पराङ्गनाचोर:।
वेश्यावनाद्रिचारी स्त्रीहेतोर्बन्धं प्राप्त:।।1।।
क्षुद्र: कठोरचोरश्चमूपुरश्रेणिवृन्दनाथश्च।
मेषे स्याद्भृगुतनये नो विश्वासी प्रगल्भश्च।।2।।
बहुयुवतिरत्नसहित: कृषीवलो गन्धमाल्यवस्युत:।
गोकुलजीवो दाता स्वबन्धुभर्ता सुमूर्तिश्च।।3।।
आढ्यस्त्वनेकविद्यो बहुप्रद: सत्त्वहितकारी।
वृषभे गुणै: प्रधान: परोपकारी सिते भवति जात:।।4।।
(विज्ञानकलाशास्त्रप्रतीतसत्यस्थितो)विज्ञानकलाशास्त्र: प्रथित: सततं सुमूर्तिग: कामी।
आलेख्यलेखनिरत: काव्यकर: स्यात् प्रिय: साधु:।।5।।
(स्मृति)धृतगीतनृत्तविभव: सुहृज्जनाढ्य: सुरद्विजानुरत:।
संरूढस्नेहो वै मिथुनस्ये भार्गवे भवति।।6।।
रतिधर्मरत: प्राज्ञो बली मृदुर्गुणवतां प्रधानश्च।
आकाङ्क्षितै: सुखार्थैर्युक्त: प्रियदर्शनं सुनीतिश्च।।7।।
योषित्पानप्रभवैर्व्याधिभिरधिकं प्रपीडितो मनुज:।
शुक्रे कर्कटसंस्थे स्ववंशभवदोषसन्तप्त:।।8।।
युवतिजनोपासनको(जनोपासनया) लब्धसुखद्रविणसम्प्रमोदश्च।
लघुसत्त्व: प्रियबन्धुर्विचित्रसौख्यश्च दु:खी च।।9।।
उपकारी च परेषां गुरुद्विजाचार्यसंमतो निरत:।
सिंहस्थे भृगुतनये बहुचिन्तास्वनभियोग: स्यात्।।10।।
लघुचिन्तो मृदुनिपुण: परोपसेवी कलाविधिज्ञश्च।
स्त्रोसम्भाषणमधुर: प्रणयनगणनार्थकृतयत्न:।।11।।
नारीषु दुष्टरतिषु प्रणयी दीनो न सौख्यभोगयुत:।
कन्यायां भृगुतनये तीर्थसभापण्डितो जात:।।12।।
श्रमलब्धधन: शूरो विचित्रमाल्याम्बरो विदेशरत:।
नैपुणरक्षणकुशल: कर्मसु चपल: सुदुष्करेषु तथा।।13।।
आढ्यो रुचिरसुपुण्यो द्विजदेवार्चवि लब्धकीर्तिश्चि।
शुक्रे तुलाधरगते भवति पुमान् पण्डित: सुभग:।।14।।
विद्वेषरतिर्नृशंसो विमुक्तधर्मा विकत्थनोऽतिशठ:।
सहजविरक्तोऽधन्यो विपन्नशत्रुस्था पाप:।।15।।
आर्य: कुलटाद्वेषी वधनिपुणो बह्वृणो दरिद्रश्च।
अलिनि सिते भवति पुमान् गर्हितशील: सुगुह्यगद:।।16।।
सद्धर्मकर्मधनजै: फलैरुपेतो जगत्प्रिय: कान्त:।
आर्य (कुलार्थ)कुलब्धशब्दो विद्वान् गोमानलंकरिष्णुश्च।।17।।
(द्वार)सद्वित्तदारसुभगो नरेन्द्रमन्त्री सुचतुरोऽपि।
पीनोच्चतनु: पूज्य: सतां समूहस्य धनुषि कवौ।।18।।
व्ययभयपरिसन्तप्तो दुर्बलदेहो जराङ्गनासक्त:।
हृद्रोगी धनलुब्धो लोभानृतवञ्चनो निपुण:।।19।।
क्लीबो विपन्नचेष्ट: परार्थचेष्ट: सुदु:खितो मूढ:।
मकरे दानवपूज्ये क्लेशसहो जायते पुरुष:।।20।।
उद्वोगरोगतप्त: कर्मसु विफलेसु सर्वदाभिरत:।
परयुवतिगो विधर्मा गुरुभि: पुत्रैश्च कृतवैर:।।21।।
स्नानोपभोगभूषणवस्त्रादिनिराकृतो मलिन:।
कुम्भधरे भृगुपुत्रे भवति पुमान्नात्र सन्देह:।।22।।
दाक्षिण्यदानगुणवान् महाधनोऽध:कृतारिपक्षश्च।
लोके ख्यात: श्रेष्ठो विशिष्टचेष्टो नृपतिदयित:।।23।।
वाग्बुद्धियुतोदार: सज्जनपरिलब्धविभगवमानश्च।
स्वादेयवचा मीने वंशधरो ज्ञानवान् शुक्रे।।24।।
स्त्रीहेतोर्दु:खार्तं युतिनिमित्ताद्विनष्टधनसौख्यम्।
कुजभवने रविदृष्टो जनयति शुक्रो नृपं प्राज्ञम्।।25।।
उद्बन्धमतिचपलं कामातुरमधमयुवतिभर्तारम्।
जनयति भृगोरपत्यं रजनोकरवीक्षितं कुजभे।।26।।
धनसौख्ययानरहितं परकर्मकरं मलिनचेष्टम्।
जनयति रुधिरक्षेत्रे रुधिरेण निरीक्षित: शुक्र:।।27।।
मूर्खं धृष्टमनार्यं स्वबन्धुपरिवादकं विनयहीनम्।
चोरं क्षुद्रं क्रूरं बुधदृष्टो भार्गव: कुरुते।।28।।
सुनयनमुदारदानं(दारं) सुशरीरं व्यायतं बहुसुतं च।
त्रिदशगुरुदृष्टमूर्तिर्जनयति रुधिरालये शुक्र:।।29।।
(मधन)अतिमलिनमलसमटनं स्वभिमतजनसेवकं कुरुते।
भृगुतनयो रुधिरगृहे दिनकरपुत्रेण वीक्षितश्चोरम्।।30।।
दिनकरदृष्ट: शुक्रो वरजायाभोगिन धनसमृद्धम्।
जनयत्युत्तमपुरुषं स्त्रीहेतोर्निर्जितं स्वगृहे।।31।।
परमकुलीनापुत्रं (सुखधनमानै: सुतैरुयेतं)सुखधनदानै: सुखैरुपेतं च।
अत्यार्यमतिं(अति च कान्तं) कान्तं स्वगृहे चन्द्रेक्षित: शुक्र:।।32।।
दु:शीलाभर्तारं प्रमदाहेतोश्च नष्टगृहदारम्।
जनयति भृगुनन्दकरो मदनवशं वक्रसन्दृष्ट:।।33।।
कान्तं मधुरं सुभगं सुखघृतिमतिसंयुतं विपुलसत्त्वम्।
जनयति बुधेन दृष्ट: सर्वगुणसमन्वितं ख्यातम्।।34।।
प्रमदापुत्रगृहाणां भागिनमथ यानवाहनानां च।
स्वर्क्षे गुरुसन्दृष्ट: कुरुते भृगुरिष्टचेष्टानाम्।।35।।
स्वल्पसुखं स्वल्पधनं दु:शीलं (बन्धकीपतिं)वर्धकीपतिं चैव।
सौरेक्षितस्तु जनयेत् व्याधितदेहं नरं शुक्र:।।36।।
नृपजननीपत्नीनां कृत्यकरं पण्डितं धनिनम्।
दिनकरदृष्ट: शुक्रो जनयति सुखभागिनं बुधभे।।37।।
कृष्णनयनं सुकेशं शयनासनयानभागिनं चार्थनाशनम्।
सुकुमारमिन्दुदृष्टो जनयति शुक्रो नरं सुभगम्।।38।।
कामपरमति च सुभगं युवतिकृते यार्थनाशनम्।
वक्रेक्षितस्तु शुक्रो बुधभवनमुपाश्रित: प्रसवे।।39।।
प्राज्ञं मधुरं धनिनं (परिभोग)वाहनपरिवारभागिनं सुभगम्।
(गणपतिमथेश्वरं वा)गणपतिमर्थेशं वा बुधदृष्टो भार्गवो बुधभे।।40।।
बुधभवनगत: शुक्रस्त्रिदशगुरुनिरीक्षित: कुरुते।
अतिसुखमतीवदीनं प्रतिरूपकरं ज्ञमाचार्यम्।।41।।
दिनकरसुतेन दृष्टो बुधभवगोऽतिदुखिनं शुक्र:।
जनयति (लधुपरिभूतं)खलु परिभूतं चपलं द्वेष्यं च मूर्खं च।।42।।
कर्मपरां (अतिरुचिरां शुक्लाङ्गी)शुद्धाङ्गीं नृपतिसुतां रोषणां धनोपेताम्।
भार्यां ददाति शुक्रश्चन्द्रगृहे भानुसन्दृष्ट:।।43।।
मातृसपत्नीजननं कन्यापूर्वप्रजं बहुसुतं च।
सुखिनं सुभगं ललितं कुरुते चन्द्रेक्षित: शुक्र:।।44।।
सुकलाविदमत्याढ्यं स्त्रीहेतोर्दु:खितं सुभगम्।
भौमेक्षितस्तु जनयेद्वृद्धिकरं बन्धुवर्गस्य।।45।।
पण्डितभार्यापतिकं बन्धुनिमित्तं च दुखितं नित्यम्।
(असुखिनमटनं)अतिसुखधनिनं प्राज्ञं करोति शशिभे बुधेक्षित: शुक्र:।।46।।
भृत्यैर्धनैश्च पुत्रैर्वाहनभोगैश्च बान्धवैर्मित्रै:।
कुरुते नरमिह युक्तं नरपतिदयितं च गुरुदृष्ट:।।47।।
स्त्रीनिर्जितं दरिद्रं पतितमरूपं तथैव चपलं च।
जनयति सुखैर्विहीनं शशिभे शनिवीक्षित: शुक्र:।।48।।
सेर्ष्यं कन्यादयितं कामार्तं (असुखिनमटनं)युवतिकारणं धनिनम्।
भागिनमथ करभाणां जनयति सिंहे रविक्षितः शुक्रः।।49।।
मातृसपत्नीजननं युवतिकृते दुःखितं विभववन्तम्।
सिंहे नानामतिकं करोति चन्द्रेक्षितः शुक्रः।।50।।
नृपपुरुषं विख्यातं युवतिकृते वल्लभं धनसमृद्धम्।
सुभगं परदाररतं सिंहे बुधवीक्षित: शुक्र:।।51।।
संग्रहनिरतं लुब्धं स्त्रीलोलं पारदारिकं शूरम्।
शठमानृतिकं धनिनं सिंहे बुधवीक्षित: शुक्र:।।52।।
वाहनधनभृत्ययुतं बहुदारपरिग्रहं रविक्षेत्रे।
कुरुते नरेन्द्रमन्त्रिणमिन्द्रगुरुनिरीक्षित: शुक्र:।।53।।
नृपतिं नृपतिप्रतिमं विख्यातं कोशवाहनसमृद्धम्।
रण्डापतिं सुरूपं दु:खयुतं सौरसन्दृष्ट:।।54।।
अतिरौद्रमतिं च शूरं गुरुभे प्राज्ञं च धनिनमतिदयितम्।
रविणा दृष्टो जनयति विदेशगमनं नरं शुक्र:।।55।।
ख्यातं नरेन्द्रपुरुषं भौगेरशनै: (समै:)समन्वितं विपुलै:।
कुरुते ह्यनुपमसारं गुरुभे चन्द्रेक्षित: शुक्र:।।56।।
अधिकद्वेष्यं स्त्रीणां विचित्रसुखदु:खमर्थवन्तं च।
कुरुते गोधनमग्र्यं गुरुभे भौमेक्षित: शुक्र:।।57।।
आभरणभूषणानां भागिनमपि चान्नपानानाम्।
बुधदृष्टो भृगुतनय: कुरुते गुरुभेऽर्थवाहनसमृद्धम्।।58।।
गजतुरगगोधनाढ्यं बहुपुत्रकलत्रमतिसुखिनम्।
गुरुणा दृष्टो गुरुभे शुक्रो महाविभवम्।।59।।
नित्यं च धनप्रायं सुखिनं भोगान्वितं धनसमृद्धम्।
गुरुभवने शनिदृष्ट: कुरुते शुक्रो नरं सुभगम्।।60।।
स्तिमितं वृषभं स्त्रीणां महाधनं सत्यसौख्यसम्पन्नम्।
सौरगृहे रविदृष्ट: कुरुते शुक्रो नरं शूरम्।।61।।
ओजस्विनमतिशूरं स्वाढ्यं वपुषान्वितं सुभगम्।
कुरुते शशिना दृष्टो रविजगृहे भार्गव: कान्तम्।।62।।
जायाविनाशकारणमनर्थबहुलं च रोगिणं शुक्र:।
कुरुते श्रमाभितप्तं पश्चात्सुखिनं च कुजदृष्ट:।।63।।
प्राज्ञं धनचयनिरतं निधानरुचिमतिशयेन विद्वांसम्।
जनयति बुधेन दृष्टो भृगुतनय: सत्यसौख्यसम्पन्नम्।।64।।
प्रियवस्त्रमाल्यगन्धं सुकुमारं गीतवादितविधिज्ञम्।
जनयति गुरुणा दृष्टो भृगुपुत्र: सत्कलत्रयुतम्।।65।।
सौरगृहे शनिदृष्ट: शुक्रो नरवाहनार्थभोगयुतम्।
मलिनं श्यामशरीरं सुरुचिरगात्रं महादेहम्।।66।।
इति कल्याणवर्मविरचितायां सारावल्यां शुक्रचारो नामाष्टाविंशोऽध्यायः।।