विवाहप्रश्नः
आदौ सवेप्सितदेवतां ग्रहगणं सम्पूज्य कर्तुस्तदा
ताराचन्द्रबलान्विते शुभदिने लग्ने शुभे वासरे।
ज्योतिश्शास्त्रविदं प्रशान्तमनसं नत्वा यथा स्वं गुरुं
ताम्बूलादिसमर्प्य तस्य तु वदेद्वध्वा वरस्यापि भम्।।1।।
विवाहप्रश्नकालफलम्
पापः पञ्चमगो विनष्टतनयां कुर्यात्स जामित्रगः
कन्यां लग्नगतो वरं निधनगो हन्याच्च कन्यावरौ।
चन्द्रोऽप्यष्टमगोऽथवा रिपुगतः प्रष्टुर्विलग्नाद् बली
पश्चादष्टमवर्षतश्च पुरतस्सौम्यैर्न युक्तेक्षितः।।2।।
विवाहप्रश्नाच्छुभफलम्
लग्नात्पञ्चमसंस्थितौ गुरुबुधौ वध्वास्सुपुत्रप्रदौ
शुक्रः पूर्णनिशाकरश्च बलिनौ तस्याश्च कन्याप्रदौ।
एते लग्नगता वरस्य सुखदाः स्त्रीरत्नलाभप्रदाः
जामित्रे यदि संस्थितास्तु युवतेः पुंरत्नलाभप्रदाः।।3।।
कन्यावरणप्रकारः
एवं सत्समयं विचार्य मनसा श्रीवेङ्कटेशं स्मरन्
कन्यादातृगृहं प्रविश्य सह तैस्सम्भाष्य कर्त्तैव ताम्।
कन्यां शीलगुणान्वितां स्वकुलजां नक्षत्रराश्यादिभि-
स्सर्वैस्तैरनुकूलिनीञ्च वरयेत् स्वर्णादिनालङ्कृताम्।।4।।
विवाहवत्सरनिर्णयः
जातात्सप्तदशाब्दतोऽथ विषमेष्वब्देषु पुंसां शुभो
गोदानाह्वयकर्मलोपकरणे चेत्पञ्चमाब्दादिषु।
कन्यानां समवत्सरेषु विहितः पाणिग्रहः पुत्रकृ-
ज्जाता द्वादशवत्सरात्तु नियमो नेयं व्यवस्था परे।।5।।
द्वितीयविवाहयोग्यकालः
उद्वाहात्समनन्तरं यदि पुनः पाणिग्रहेच्छुर्भवेत्
तद्वर्षाद्यसमाब्द एव शुभदस्तस्यान्यपाणिग्रहः।
स्यात्पत्नीमृतवत्सरादिविषमे वर्षे विवाहश्शुभो
युग्माब्देत्वशुभप्रदोऽपि विषमे मासेति केषां मतम्।।6।।
विवाहयोग्यमासनिर्णयः
कुम्भाजोक्षनृयुग्मतौलिसदनेष्वर्के स्थिते फाल्गुने
माघे माधवशुक्रयोश्च शुभदस्तूर्जद्वये मध्यमः।
चैत्रे मीनगते धनुर्मृगगते पौषे च युग्मान्विते-
ऽष्याषाढे न शुभो धनुर्झषयुतेऽप्यर्के विवाहश्शुभः।।7।।
विवाहनिषिद्धतिथिनिर्णयः
मासान्ते दिनपञ्चके पितृतिथौ रिक्ताष्टमी द्वादशी
षष्ठी विष्टिषु वा दिनोत्तरदले सायन्तनेऽहर्मुखे।
मासादाववमार्धरात्रदिनकृत्कामप्रदोषेषु वा
मन्वादौ च युगादिवर्जदिवसे पाणिग्रहो निन्दितः।।8।।
विवाहवारनक्षत्रनिर्णयः
शुक्रार्येन्दुजवासरेषु शुभदो मन्दार्कर्मध्यम-
श्चोद्वाहः कुजवासरे निधनदस्सोमे सपत्नीप्रदः।
रेवत्युत्तररोहिणी करपितृस्वातीन्दुमित्रासुरे
पापानन्वितपापवेधरहिते पाणिग्रहश्शोभनः।।9।।
विवाहनिषेधकालाः
आर्द्रादावनिलान्तऋक्षदशके सूर्ये स्थिते वा गुरौ
सिंहस्थेऽप्यथवा तदंशकगते पूर्वे दले पारिघे।
उद्वाहो न शुभः स्वजन्मनिधने मासे च राशौ गृहे
दम्पत्योरपि जन्मकर्मनिधनाद् ऋक्षेषु सप्तस्वपि।।10।।
गुरुशुक्रचन्द्रानां बालत्वादिनिर्णयः
शुक्रश्शक्रदिगुद्गतस्त्रिदिवसे बालो दशाहे परे
पक्षे वृद्ध इति क्रमाद्दशदिने पञ्चाहमेवाथवा।
पक्षे चोभयो गुरुः परमतं शुक्रेज्ययोस्तद्द्वये
पञ्चाहन्तु दिनत्रयेऽर्धदिवसे वृद्धश्शिशुस्स्याच्छशी।।11।।
चन्द्रगुरुशुक्रास्तमयफलम्
शुक्रार्येन्दुषु चास्तगेषु निधनं प्राप्नोति शीघ्रं वरो
बालेषु व्यभिचारिणी च युवतिर्वृद्धेषु सत्सु त्रिषु।
कन्या मृत्युगता विवाहसमये व्रात्यो व्रत वा भवेत्
सीमन्तं सुवनं विनैव न शुभं सर्वेषु कर्मस्वपि।।12।।
त्रिज्येष्ठस्वरूपनिर्णयः
ज्येष्ठे मासि करग्रहो न शुभकृज् ज्येष्ठाङ्गनापुत्रयोः
ज्येष्ठे मास्यपि जातयोश्च यदि वा ज्येष्ठोडुसम्भूतयोः।
दम्पत्योर्यदि येन केन विधिना ज्येष्ठात्रयं चास्ति चे-
त्त्रिज्येष्ठाह्वयदोषदो हि सततं नाप्याद्यगर्भद्वये।।13।।
विवाहार्थं गुरुबलम्
वध्वा द्वादशरन्ध्रजन्मसु गुरुर्वैधव्यदस्स्यात्त्रिषट्-
संस्थस्त्रीक्षयकृच्चतुर्थदशमस्थानस्थितो दुःखकृत्।
आवश्यं बलमार्यसूर्यशशिनां भानां विवाहे द्वयो-
र्दुष्टस्थानगता अमी तु विहितास्तेषां च पूजादिना।।14।।
एकोदराणां एकलग्ने विवाहनिषेधः
एकस्यापि सुताद्वयं न विहितं नाप्येकजन्यद्वयो-
रेकस्मिन्नुदये द्वयोश्च वरयोर्दद्यान्नपुत्रीद्वयम्।
पुत्रीपुत्रशुभद्वयं न युगपत्कार्यं न पुत्रद्वयो-
रुद्वाहव्रतयुग्ममेकभवने नाप्यन्ययोस्तद् द्वयम्।।15।।
एककाले पुत्रीपुत्रविवाहः
पुत्रीपाणिनिपीडनाच्च परतस्सूनोर्विवाहश्शुभो
नान्यत्पुत्रकरग्रहात्तु न किमप्युद्वाह एव व्रतात्।
नान्यत्पूर्वमृतुत्रयात्स्वशरदि ह्येकोदराणामयं
प्रत्युद्वाहविधिस्तयोर्न शुभकृच्छ्लोकेऽत्र पूर्वत्र च।।16।।
विवाहाय योग्यायोग्यसम्बन्धः
चातुर्थीं च वधूं चतुर्थपुरुषस्तां पञ्चमीञ्चोद्वहे-
न्नो षष्ठिं तु समुद्वहेत्तु युवतीं नो पञ्चमीं पञ्चमः।
तार्तीयीं तु वधूं तृतीयपुरुषस्तामुद्वहेन्नोद्वहे-
दित्यन्ये प्रवदन्ति सप्तमजनादूर्वं्न परेषामिव।।17।।
गण्डनक्षत्रजननफलम्
मूलाहिप्रभवा वधूः श्वशुरतत्पत्न्यौ निहन्ति क्रमा-
दन्त्याद्यंघ्रि समुद्भवा त्वथ भवेज्ज्येष्ठर्क्षजा श्रेष्ठजम्।
इन्द्राग्निप्रभवा विवाहसमये हन्त्येव सा देवरं
त्रिष्वेतेष्वपि भेषु जातपुरुषो हन्तीति केचिज्जगुः।।18।।
एकविंशति महादोषाः
यः पञ्चाङ्गविशुद्धिहीनदिनकृत्संक्रान्त्यहः पापिनां
षड्वर्गः कुनावंशकोऽष्टमकुजः षट्कं भृगोः कर्तरी।
लग्नादष्टममष्टमेन्दुरुभयोश्चन्द्रोऽष्टरिफ्फारिग-
श्चन्द्रस्सग्रह एव वारजनितः स्याद्मुर्हूर्ताभिधः।।19।।
खार्जूरिस्थसमांघ्रिभं ग्रहणभं चोत्पातभं क्रूरयु-
ग्धिष्ण्यं चाशुभविद्धभं विषयुतं लग्नास्तदोषस्तथा।
गण्डान्तो व्यतीपातवैधृतिमहायोगा इति स्वाभिधा
लग्नस्याप्यखिलैकविंशतिमहादोषान्प्रवक्ष्येऽथ तान्।।20।।
दिनकृत्सङ्क्रान्तिदोषाः
दुष्टाश्चेत्करणर्क्षवारतिथयो योगश्च तन्मेलनं
नाड्यष्षोडश षोडशेत्युभयतो वर्ज्यारवेस्संक्रमात्।
राशिष्वेव चरेषु चैकदिवसस्त्याज्योऽयने राशिवत्
तद्राशिं गत एव तत्तदयनं प्राप्तो यदा भास्करः।।21।।
मेषादीनां स्वामित्वम्
मेषो गौर्मिथुनं कुलीरमृगराट्कन्यातुलवृश्चिका-
श्चापाख्यो मकरो घटो झष इति ह्येते गृहाख्याः क्रमात्।
भौमश्शुक्रबुधेन्दुसूर्यशशिजाभृग्वारजीवासिताः
मन्दो जीव इति क्रमेण गृहपा एते हि षड्वर्गपाः।।22।।
लग्नस्य हरोरादिनिर्णयः
सौम्यानामपि राशयश्शुभगृहः क्रूरगृहाः पापिनां
सर्वेषां क्रमशश्चरस्थिर इति स्याद् द्विस्वभावोदिताः।
त्रिंशद्भागमयं च लग्नमथतल्लग्ने द्वयोर्भाग्यो-
रर्केन्दू विषमे समे शशिरवी होरेश्वरी तौ क्रमात्।।23।।
द्रेक्काणाधिपनिर्णयः
तल्लग्नेशसुतेशधर्मपतयो द्रेक्काणपास्स्युस्त्रय-
स्स्वान्त्योपान्त्यगृहेश्वरा इति जगुर्द्रेक्काणपाश्चापरे।
केचित्स्वात्मधर्मपा इति जगुर्द्रेक्काणपास्स्युश्चरे
धर्मस्वात्मजपाः स्थिरे सुतनवस्वेशाद्विरूपे गृहे।।24।।
नवांशद्वादशांशस्वरूपनिर्णयः
मेषः कर्कटकस्तुला च मकरः स्वस्वादयो राशय-
स्स्वस्य स्वात्मजधर्मयोश्च नवतद्भागा नवांशाः क्रमात्।
यल्लग्नञ्च तदादिसर्वनिलयास्स द्वादशांशाः क्रमात्
तत्तद्राश्यधिपास्तदंशपतयस्सयुर्द्वादशांशाभिधाः।।25।।
त्रिंशांशाधिपतयः
त्रिंशांशेष्वधिपाः कुजातिर्कगुरुविट्च्छुक्रास्त्वयुग्मे क्रमाद्
बाणेष्वष्टमुनीषवस्समगृहे त्रिंशांशपा व्यत्ययात्।
षड्वर्गस्त्वयमेव सोऽपि शुभकृत्साम्यग्रहाणां भवेत्
षड्वर्गो यदि पापिनां निधनकृत्सर्वेषु कर्मस्वपि।।26।।
त्रिंशद्भागमयं च लग्नमिति सा होरा तदर्धं च तद्
द्रेक्काणास्तु तृतीय एव नवमो भागो नवांशः क्रमात्।
तस्य द्वादशभाग एव तु ततस्तद् द्वादशांशस्तत-
स्त्रिंशांशस्त्रिदशांश एव तु भवेत् षड्वर्ग एवं क्रमः।।27।।
पुष्करांश वर्गोत्तमांश निर्णयः
भूनेत्रेऽब्धिविधूजलाक्ष्यगमितो मेषादितः पुष्करः
सिंहादेर्धनुरादिकस्य च तथा मीनान्ततः स्यात्क्रमात्।
षड्वर्गो यदि पञ्चवर्ग इति वा वर्गोत्तमांशस्त्वयं
प्राङ्मध्यश्चरमश्चरादिषु नवांशेषूत्तमौ द्वौ शुभौ।।28।।
कुनवांशः
कन्यायुग्मतुलांशका अपि धनुः प्रागर्धभागाः शुभा
एते भाग्यसुतार्थदा न चरमा वर्गोत्तमांशं विना।
नैवाह्यष्टमराशिभाग उभयोर्न द्वादशांशस्तथा
तेभ्योऽन्ये कुनवांशका अपि शुभं प्राहुर्वृषांशं परे।।29।।
प्रत्येक नवांश फलनिर्णयः
मेषांशे च विभर्तृका पशुगणा कन्या वृषांशे भवेद्
युगमांशे धनपुत्रिणी च कुलटा स्यात्कर्कटांशे खला।
सिंहांशे पितृसद्मगाथ सुगुणा वित्तार्जिता च स्त्रिया
सत्पुत्रा च तुलांशके च सुगुणा निस्वांशके चालिनः।।30।।
चापांशादिमभाग एव धनिनीभागेन्यसक्तापरे
दुश्शीला च मृगांशके तु विधवा कुम्भांशके रुग्मिःणी।
मीनांशे पतिपुत्रभाग्यवियुता लग्नान्नवांशो बली
षड्वर्गस्थवांशके च गदितं यद्वत्तदत्रापि च।।31।।
कुजाष्टमभृगुषट्कदोषौ
लग्नादष्टमगः कुजो निधनकृद्भौमाष्टामाख्योऽप्यं
यद्येवं भृगुषट्कदोष इति तल्लग्नाद् भृगुः षष्ठगः।
युद्धे शत्रुजितौ रिपोर्गृहगतौ नीचस्थितौ चास्तगौ
तौ द्वौ दुर्बलिनौ वदन्ति च परे दोषस्तु नास्तीत्यहो।।32।।
कर्तरि दोषनिर्णयः
लग्नाद् द्वादशगो भवेदृजुगतिर्वक्री द्वितीयस्थितः
पापौ द्वौ यदि मध्यलग्नमुभयोर्मुत्युप्रदा कर्तरी।
चन्द्रो वा यदिमध्यगस्तदुभयोरन्ये जगुः कर्तरी
तौ द्वौ वा न च कर्तरी ह्यृजुगती तद्व्यत्ययौ वक्रिणौ।।33।।
अष्टमलग्नदोषनिर्णयः
त्याज्यं चाष्टमलग्नमेव जन्नाल्लग्नाच्च राशेस्तयो-
र्दम्पत्योरपि मृत्युकृत्तदधिपो लग्नस्थितो वा तयोः।
चन्द्रोऽप्यष्टमराशिगः तदुभयोर्नित्यं दरिद्रप्रद-
स्त्याज्यं द्वादशलग्नमप्यशुभकृत्तज्जन्मलग्नं गृहम्।।34।।
षष्टाष्टरिफ्फलचन्द्रग्रहदोषाः
लग्नाद्द्वादशगैऽथवा रिपुगत चन्द्रेऽष्टमस्थे तदा
रिफ्फाष्टारिगचन्द्रनामकमहादोषस्तयोर्मृत्युकृत्।
दोषस्सग्रहनामको निधनकृच्चन्द्रे ग्रहेणान्विते
दोषो नेति परे जगुश्शशधरे सौम्यग्रहेणान्विते।।35।।
सूर्यादियुक्तचन्द्रग्रहफलनिर्णयः
दारिद्र्यं मरणं त्वपत्यरहितं दौर्भाग्यमेवं स्त्रिया-
स्सापत्न्यं यतिभावमेव कलहं दुःखं च कुर्यात्क्रमात्।
उद्वाहादिषु चन्द्र एकभवने सूर्यादिखेटैर्युतो
नक्षत्रान्तरगश्शुभो यदि शशीत्यन्ये जगुर्नेतरे।।36।।
वारजनितदुर्मुहूर्तदोषाः
रुद्रख्योरगमित्रपित्र्यवसवो वाराख्यविश्वे विधि-
र्ब्रह्मेन्द्रेन्द्रहुताशदैत्यवरुणा अप्यर्यमाख्यो भगः।
एते पञ्चदशक्रमात्तु दिवसे ज्ञेया मुहूर्ता भग-
श्चेन्दाग्नी अहिदैत्यरौद्रपितरस्त्याज्यास्तु शेषाश्शुभाः।।37।।
रात्रौ पञ्चदशेश्वराजचरणाहिर्बुध्न्यपूषाभिधा
नासत्यान्तकवह्निधातृशशिनश्चादित्यजीवाच्युताः।
अर्कत्वष्ट्रिसमीरणाश्शुभविधौ चत्वार एवाशुभाः
रौद्राजांघ्रियमाग्नयो यदुडुपो यस्मिन् क्षणे यत्फलं।।38।।
आदित्येऽर्यमनामकश्शशिदिने ब्रह्मासुराख्यो कुजे-
पित्राख्यानलसंज्ञितौ बुधदिने स्याच्चेन्मुहूर्तोऽभिजित्।
दैत्याहौ गुरुवासरे भृगुदिने ब्रह्माख्यपित्र्यौ शनौ
रौद्राही त्वखिले शुभे निधनदास्ते दुर्मुहूर्ताः क्रमात्।।39।।
कालहोरास्वरूपम्
यद्वारे च यदिष्टकालघटिका द्विघ्नाश्शराप्ता गताः
पूर्वाशा अथ वर्तमानसमयः स्यात्कालहोरा क्रमात्।
वारेशादिरविर्भृगुर्बुधविधूमन्दो गुरुर्मङ्गल-
श्चेत्पापग्रहकालपानिधनदास्त्याज्यो विवाहादिषु।।40।।
खाजूर्रचक्रलक्षणम्
खार्जूराकृतिमूर्ध्विगामृजुलिखेदेकाञ्च रेखान्तत-
स्तिर्यक् चार्गलकास्त्रयोदश तथा खार्जूरचक्रं त्विदम्।
विष्कम्भादिषु दस्रभादि शिरसि स्थाप्यैकारेखां गतौ
स्यातां शीतगुभास्करौ यदि तयोर्दृष्टि्र्मिथो मृत्युकृत्।।41।।
विष्कम्भव्यतिपातशूलपरिघा गण्डातिगण्डाशनि-
व्याधाता अपि वैधृतिर्निधनदा योगा विवाहादिषु।
दस्राहीन्दुमघास्तथादितिसुतानूराधपुष्यादिति-
त्वष्ट्राख्याः क्रमशः प्रदक्षिणविधौ ज्ञेयाश्शिरस्थोडुतः।।42।।
ग्रहणोत्पातदोषनिर्णयः
उत्पातग्रहणेभ्य एव तु परं सप्ताहमेवं त्यजे-
द्धिष्ण्यं तत्तदृतुत्रयेऽखिलशुभे नेष्टं च मृत्युप्रदम्।
ग्रस्तेऽस्ते पुरतोऽर्धमेव परतो ग्रस्तोदयेह्नां त्रयं
सन्ध्यायामपि सप्तसप्तदिवसान्निश्शेष एव त्यजेत्।।43।।
क्रूरयुक्तधिष्ण्यदोषः
तद्विष्ण्यं ज्वलितं तु पापसहितं मृत्युप्रदं पृष्ठभं
भस्माख्यं त्वथ धूमितं च पुरतो धिष्ण्यं विवाहादिषु।
राशिः क्रूरयुतस्तदाख्यफलदश्चान्यौ च तौ तादृशौ
पृष्ठाग्रौ शुभसंयुतौ यदि शुभौ स्यातां तु राशौ तु तौ।।44।।
पञ्चशलाकादोषलक्षणम्
तिर्यक् पञ्च तथोर्ध्वगाश्शरमिता द्वे द्वे च कोणद्वये
चक्रोऽत्रैव विलिख्य शम्भुविदिशि द्वैतीयरेखादितः।
अष्टाविंशति भानि च ज्वलनभादीन्येव रेखाग्रत-
स्स्थाप्यानि ग्रहवेधवर्जितमुडुग्राह्यं विवाहे बुधैः।।45।।
नक्षत्रत्याज्यदोषनिर्णयः
नैशं वीरनलं नभो भयकरं नीलं नरं फालना-
गो नीरं हयकारनीरभयभूपो नेकभेकं तमः।
वारं नीरनकं नयं हयतपो वारं नगं दस्रत-
स्संख्योर्वंहय विषनाडिकाह्युदधयो लग्नस्पृशो मृत्युदाः।।46।।
लग्नास्तदोषनिर्णयः
लग्नांशेभ्युदिते तदंशपतिना दृष्टे युते वा शुभै-
र्मित्रेणापि करग्रहस्तु शुभदो नो चेद्वरस्यान्तकृत्।
अस्तांशेऽपि तथैव तत्पतियुते दृष्टे शुभैर्वा ग्रहैः
कन्यायाः शुभदो न चेन्निधनदः पाणिग्रहो लग्नतः।।47।।
गण्डान्तदोषनिर्णयः
गण्डान्तस्तु यदन्तरालमुभयोर्मूलेन्द्रयोरश्विनी
रेवत्योः पितृसार्पयोस्तु घटिका अष्टौ च मृत्युप्रदाः।
चापाल्योर्झषमेषयोश्च मृगराट्कौलीरयोर्मध्यमे
नाड्येकैव मृतिप्रदैव यदि सा वर्गोत्तमांशान्विता।।48।।
तिथिगण्डान्तः
मासादेरथ पञ्च पञ्च तिथयो नन्दा च भद्रा जया
रिक्ता स्याच्च पुनःपुनस्तदभिधाः पूर्णा क्रमात्पञ्चमी।
नन्दादौ घटिकाद्वयं निधनकृत्पूर्णान्त्यनाडीद्वयं
गण्डान्तास्त्रिविधास्सदा निधनदास्त्याज्या विवाहादिषु।।49।।
व्यतिपातदोषनिर्णयः
त्याज्यौ तौ व्यतिपातवैधृतिमहादोषौ विवाहादिके-
ऽप्यानीतौ गणितानुसारत इमौ योगौ च मृत्युप्रदौ।
दोषाणामपि सर्वतश्च सततं सर्वेषु कर्मस्वपि
प्रोक्तास्तेऽप्यखिलैकविंशति महादोषास्तु मृत्युप्रदाः।।50।।
दोषपरिहारः
तल्लग्नं च शुभैस्त्रिभिर्युतमपि स्वोच्चस्थितैस्स्वालय-
स्वांशस्थैर्यदि मित्रगैर्गुणशतैर्लग्नं च पञ्चेष्टिकम्।
क्रुरेषु त्रिभवारिगेषु यदि वा वर्गोत्तमांशान्वितं
लग्नं दोषविदूषितं यदि तदा मृत्युप्रदं स्यात्तयोः।।51।।
ग्रहसम्पत्तिः
केन्द्रोपान्त्यधनत्रिकोणसहितस्सौम्यास्तु खेटास्तथा
पापास्तु त्रिभवारिगाश्शुभफलाः सर्वे विवाहादिषु।
शुक्रः षष्ठगतो न चेदवनिजो मृत्युस्थितो वा न च-
ज्जामित्रे ग्रहवर्जिते हिमकरो लग्नाष्टरिफ्फारिगः।।52।।
जामित्रस्थानस्थित ग्रहफलम्
जामित्रे च करग्रहे स्थित इनो वैधव्यमिन्दुः स्त्रिया-
स्सापत्न्यं् मरणं कुजस्सुतहृतिं सौम्यो विनाशं गुरुः।
शुक्रो व्याधिमथार्कजस्तु कुरुते मृत्युं तमो बन्धनं
शुक्लेन्दुश्च शुभग्रहाः शुभफलाश्चेत्याहुरन्ये बुधाः।।53।।
अब्दादिसन्धिषु त्याज्यकालनिर्णयः
अब्देषु क्षयवत्सरो न शुभकृत् पक्षोऽब्दसन्धौ तथा
पञ्चाहानि तु मासयोर्दिवसयोर्नक्षत्रयोर्योगयोः।
यामार्धं घटिकाद्वयं करणयोश्चेल्लग्योर्नाडिका
सन्ध्यायां घटिकात्रयं द्विघटिके त्याज्यास्तु सन्धौ निशि।। 54।।
अन्येऽपि केचन स्वल्पदोषाः
वृष्ट्यभ्रभ्रमणाभ्रघोषपरिधिब्रध्नेन्दुवर्णान्विता
विद्युच्चापहिमप्रतीन्दुरविदिग्धूमादयः कालजाः।
दुर्योगा बहवश्च दुष्टशकुनं दुस्वप्नदुर्वीक्षणे
दुर्वाक्यश्रवणं च दुष्टमरुतो दुःखप्रदा मङ्गले।।55।।
अन्येऽपि स्वल्पदोषाः
ऋक्षोल्काशनिपातनानि गुरुभृग्वन्योन्यसप्तस्थिति-
र्दिग्दाहो यमकण्टकश्च गुलिकाप्यर्धप्रहारास्ततः।
लत्तोपग्रहसौम्यविद्धखचराः शून्याख्यतिथ्यादयो
दग्धाख्या अपि पङ्गुकाणबधिराख्यान्धाख्यलग्नादयः।।56।।
स्वल्पदोषानां देशव्यवस्था
प्रोक्ता विस्तरभीतितश्च कतिचित्स्वल्पाश्च दोषा मया
सौराष्ट्राङ्गकलिङ्गवङ्गमगधावन्तीषु काश्मीरके।
गौडद्राविडसाल्वमध्यमकुरुम्लेच्छेषु देशेषु ते
बाह्लिकादिषु मङ्गले निधनदाश्शेषे तु देशे शुभाः।।57।।
विवाहलग्नदोषापवादः
स्वोच्चस्थानगतो विवाहसमये मूलत्रिकोणस्थित:
स्वक्षेत्रे यदि संस्थितश्च बलवान् मित्रालयस्थोऽपि वा।
द्यूनाख्यं च विसृज्य केन्द्रमितरत्केन्द्रत्रिकोणस्थितः
सौम्यो वा गुरुरेव वाऽसुरगुरुर्हन्त्येव दोषार्बुदम्।।58।।
क्रूरः षष्ठभवत्रिगो यदि बली हन्त्याशु दोषायुतं
लग्नेशश्च बली यथोक्तगृहगो लग्नं च पञ्चेष्टिकम्।
रात्रावेव निशाकरो यदि बली चैकादशस्थोऽपि वा
लग्नैकादशगो रविस्तु सकलान् दोषान् निहन्ति स्फुटम्।।59।।
दोषप्रसङ्गस्थोपसंहारः
उद्वाहादिषु चैकविंशतिमहादोषान् विसृज्येतरान्
स्वल्पान् दोषागणान् गुणांश्चगणितान्निश्चित्य शास्त्रात्स्फुटम्।
लग्नं यत्र गुणाधिकं च सकलैर्ग्राह्यं न दोषाधिकं
ब्रह्मा वा परिहर्तुमत्र सकलान् दोषान् समर्थों न हि।।60।।
विंशतिवर्गनिर्णयः
नाडीराशितदीशयोनिवनितादीर्घा गणाश्चापि षड्
वर्गामुख्यतरा विवाहसमये शेषास्तु मध्यास्ततः।
माहेन्द्रो गणितायवश्यदिवसा वर्णोडुविद्धाण्डजा
रज्जुर्योगिनि लिङ्भूतशशियुग्गोत्रह्वया विंशति।।61।।
नाडीकूटलक्षणम्
यातस्यास्तु करग्रहे यदि चतुस्त्रिद्व्यंघ्रिधिष्णोत्थिता
दस्रर्क्षात्त्रिषु वह्निभाद्यदि चतुर्वेणोवेन्दुभात्पञ्चसु।
नाडीपर्वसु तत्क्रमाच्च गणनभिन्नाङ्गुलिस्था शुभा
नाडीशुद्धिरिहैव भाग्यजननी माङ्गल्यसूत्रन्तु सा।।62।।
त्रीणि त्रीण्यथ दस्रभादि गणयेद् भानि क्रमाद् व्युत्क्रमाद्-
दम्पत्योरपि जन्मभे शुभफले भिन्नाङ्गुलिस्थे यदि।
पार्वैजनकाङ्गुलि संस्थितं यदि वधूं हन्त्येव धिष्ण्यद्वयं
तन्मध्याङ्गुलिसंस्थितं यदि पतिं हन्त्येव पाणिग्रहे।।63।।
पार्वैलिकाङ्गुलिषदोषापवादः
पर्यायैस्त्रितयैर्यदि व्यवहितं स्त्रीभं च पुं भं द्वयम्
पार्वैितकाङ्गुलिसंस्थितं यदि तदा तद्राशिकूटे शुभे।
सद्रज्जौ वरयोर्नियोगसमयेऽप्येकाधिपत्ये द्वयो-
र्मैत्रे केचिदथैकनाडिजनितो दोषस्तु नेत्यूचिरे।।64।।
एकाङगुलस्थितनक्षत्रपरिहारः
इन्द्राग्नी वसुमित्रपूषसवितृस्वातीशिवाजैकपाद्भे-
ष्वेवाष्टसु दम्पती जननभे द्वेह्येकधिष्ण्ये शुभे।
अन्त्योपान्त्य विधिद्विदैवगिरिशश्रीशार्यपित्र्येषु वा
नानापादजयोर्यमेन्दुवरुणब्रध्नाप्यसार्पेषु वा।।65।।
राशिकूटः
ज्ञेयान्संघ्रिचतुष्टयानि सकलान्यृक्षाणि दस्रादितो-
प्येकैकस्य नवांघ्रिकं प्रतिगृहं ज्ञेयं च मेषादितः।
राश्यन्तं गणयेद्वरस्य तु सदा स्त्रीजन्मराश्यादितः
प्रोक्ता दोषनिरूपणे प्रथमतो मेषादिराशीश्वराः।।66।।
गणनफलनिर्णयः
दम्पत्योस्समसप्तमौ च सुतदौ तावेकराशिस्तयो-
र्मुख्यौ तौ त्रिभवौ चतुर्थदशमौ तद्व्यत्ययौ वा शुभौ।
उद्वाहे नवपञ्चमौ त्वशुभदौ तद्व्यत्ययौ वा शुभौ
मित्रत्वे ग्रहयोरिमावपि शुभावेकाधिपत्येऽपि वा।।67।।
स्याद् द्विर्वावपदश आर्तिदः कलहदः षष्ठोऽष्टमस्तु क्रमात्
सर्वत्रापि समालयादिरथवा द्विर्वा्यदशोऽप्युत्तमः।
दम्पत्योर्विषमालयादिरथवा षष्ठोऽष्टमश्शोभनो-
वर्गा यद्यपरे शुभा अथ शुभास्तद्व्यत्ययौ मध्यमौ।।68।।
ग्रहमित्रत्वम्
सूर्यस्यार्यकुजेन्दवश्च सुहृदश्शत्रू सितार्की विधोः
सूर्यज्ञौ सुहृदौ न शत्रुरवनीपुत्रस्य मित्राणि ते।
अर्कार्येन्दव इन्दुजोऽप्यहितकृद् ज्ञस्यार्कशुक्रो हितौ
चन्द्रोऽरिः सुहृदो गुरोः कुजशशिब्रघ्नास्सितज्ञौ रिपू।।69।।
सौभ्यार्की सुहृदौ भृगोश्शशिरवी शत्रू भृगुज्ञौ हितौ
मन्दस्याररवीन्द्रवश्च रिपवोऽनुक्ताः क्रमान् मध्यमाः।
दम्पत्योर्यदि जन्मराश्यधिपयोरेकाधिपत्ये शुभो
मैत्रे वा समयोस्समस्त्वहितयोर्वर्गस्तयोर्मृत्युकृत्।।70।।
योनिकूटम्
भानां योनिरियं तु दस्रवरुणावश्वौ यमान्त्यो गजौ
पुष्याग्निसदजावही विधिविधू श्वानौ तु मूलेश्वरौ।
मार्जालावुरगादिती पितृभगावाखू पशू चार्यमा-
हिर्बुध्न्यौ मरुदर्कभे तु महिषाविन्द्राग्निचित्राख्यभे।।71।।
व्याघ्रौ शक्रभमैत्रभे तु हरिणौ तोयाच्युतौ मर्कटौ
सिंहाख्यावजपाद्वसूफणिरिपू विश्वाभिजिद्भे क्रमात्।
श्वैणं बभ्रुसरीसृपं हरिगजं शाखामृगाजं भवेद्-
दम्पत्योरपि वैरमश्वमहिषं गोव्याघ्रमोत्वाखु च।।72।।
युग्माद्यं पुरुषस्य भं च युवतेर्धिष्ण्यं तु युग्मान्त्यभं
पुंधिष्ण्ये प्रभवश्शुभश्च पुरुषः स्त्रीधिष्ण्यजा स्त्रीशुभा।
स्त्रीधिष्ण्ये प्रभवावुभावपि शुभौ पाणिग्रहे द्वेषदौ
तौ द्वौ वा पुरुषर्क्षजौ तु यदि वा स्वव्यत्ययर्क्षोद्भवौ।।73।।
स्त्रीदीर्घकूटम्
स्त्रीभाद्यं वरभान्तमेव गणयेत् स्त्रीदूरभाद्ये यदि
द्वेषं मध्यफलं द्वितीयनवके दद्यात् तृतीये सुखम्।
स्त्रीधिष्ण्यस्य यदा त्रयोदशपरं पुंजन्मधिष्ण्यं भवे-
देवं वा बहुपुत्रकृत् परिणये नो चेत्तयोर्वैरकृत्।।74।।
गणकूटम्
मित्रार्याद्यदितीन्दुपौष्णपवनश्रोणार्कतारास्सुराः
मर्त्याख्या नव चोत्तारात्रयहरब्रह्मत्रिपूर्वान्तकाः।
इन्द्राग्नी वसुमूलपित्र्यवरुणज्येष्ठाग्न्यहित्वष्ट्रभा-
न्येतान्यासुरसंज्ञिकानि नव तद्वक्ष्ये गणानां फलम्।।75।।
दम्पत्योः स्वगणः शुभः परिणये मर्या गमराणां गणो
मध्यश्चामररक्षसामशुभकृन्मर्या्वसुराणां मृतिः।
हित्वा दैत्यगणेन मानुषगणं हित्वामराणां गणं
चान्यं शोभनमामनन्ति मुनयः केचित्तु पाणिग्रहे।।76।।
माहेन्द्रकूटम्
स्त्रीभाद्यं वरभान्तमेवगणयेन्माहेन्द्रवर्गास्त्वमी
वेदस्सप्तमदिक् त्रयोदशसक्षोणीनिधिक्षोणयः
दृङ्नेत्रे शरलोचने परिणये ह्यष्टौ सुपुत्रप्रदा
दम्पत्योरितरे सदा कलहदा वर्गेषु मुख्यस्त्वयम्।।77।।
गणितागतायुष्यवर्गः
स्त्रीभादेर्वरधिष्ण्ययुक्तगणनां संगुण्य तां सप्तभि-
र्य्रष्टाविंशतिसंख्यया परिणये भक्त्वैव पुंभाद्यदि।
तद्वत्तां गणनां च भागकरणं चायुष्यवर्गस्त्वयं
यच्छेषेऽनधिके पुरैव मरणं तस्यैव मध्ये तयोः।।78।।
आयवर्गनिर्णयः
आयास्स्युर्ध्वपजधूमसिंहशुनका ऊक्षाखराख्यो गजः
काकोष्टाविति चैकमेकमुडु तत्प्रागादि दस्राद्यपि।
शिष्टं भत्रितयं भवेत्परिणये स्वस्यायधिष्ण्यादित-
स्तत्तत्पञ्चमभं तयोः मलहकृत् स्यादायवर्गस्त्वयम्।।79।।
वश्यवर्गः
कन्याकुम्भतुलाधनुर्नरयुजां त्यक्त्वा मृगं कर्कटं
सिंहं चैव झषं विवाहसमये वश्याश्च शेषा गृहाः।
त्यक्त्वा वृश्चिकमेव सर्वनिलयाः सिंहस्य वश्यास्तथा
ज्ञातव्या अपि तौलिकाश्शुभकरा वश्याख्ययोगास्त्वमी।।80।।
दिनवर्गः
पर्यायत्रितये नवोडुषु वधूधिष्ण्यादितस्तत्फलं
मृत्युप्रीतिविपत्सुखार्तिपशुकृद्रोगप्रजामित्रकृत्।
पुंभान्तं गणयेत्तयोः परिणये वर्गो दिनाख्यस्त्वयं
पुम्भादीति जगुः परेत्वथ फलं पूर्वोक्तमत्रापि च।।81।।
जातिवर्गः
विप्रा मीनकुलीरवृश्चिकगृहाः सिंहाजचापाः नृपाः
वैश्या गोमृगकन्यका घटतुलायुग्मालयाश्शूद्रजाः
दम्पत्योश्शुभदैकजातिरशुभा श्रेष्ठा तु जाति स्त्रिया
हीना चेदथ मध्यमा परिणये पुंजातिराशेस्तयोः।।82।।
विप्रक्षत्रविशश्चतुर्थकुलजा ये पञ्चमास्सङ्कराः
षष्ठाः षड्विधवर्णजा भुवि जना विप्रादिदस्रादितः।
शिष्टं भत्रितजं त्वजांघ्रिभमुखं त्रैवर्णिकानां भवेद्
ऋक्षाणामपि राशिजातिफलवद्वर्णाख्यवर्गस्वयम्।।83।।
वेधवर्गः
दस्रादीनि शिवादिभानि पितृभादीनि क्रमाद्युत्क्रमाज्
ज्येष्ठादि श्रवणादि रेवतिमुखं चत्वारि चत्वारि च।
दम्पत्योश्च गणद्वये जननभे तवैकैकभं वैरकृत्
चित्राचन्द्रवसूडुनां परिणये वेधख्यवर्गस्त्वयम्।।84।।
पक्षिवर्गः
तार्य्ष्ू: पिङ्गलकाककुक्कुटखगा बर्ही च पञ्चक्रमात्
तेषां बाणरसर्तुमार्गणशरा दस्रादि तार्याष्ुकद्यपि।
दम्पत्योरपि जन्मभे परिणये यद्येकपक्षिस्थिते
प्रीतिः स्यात्कलहः खगद्व्यगते चेत्पक्षिवर्गस्त्वयम्।।85।।
रज्जुवर्गः
लिङ्गानि त्रितयानि तानि विलिखेद्रेखाश्चतस्रो गता-
स्तिर्यक् तत्र हि लिङ्गरज्जुरिति तद्वायव्यकोणादितः।
दस्रादिक्रमशः प्रदक्षिणविधौ तिर्यग्विरेखां गते
दम्पत्योर्य्षदि जन्मभे परिणये स्यातां सुवैरप्रदे।।86।।
योगिनीवर्गः
ब्रह्माणी च कुमारशक्तिरथ सा वाराहशक्तिः क्रमात्
सिद्धा साप्यथ वैष्णवी तदनु सा माहेन्द्रशक्तिस्ततः।
चामुण्डी च महेश्वरी तनदु सा श्रीश्चाष्टदिक्छक्तयो
ह्युत्पत्तिस्थितिनाशने च गदिताः स्युर्हेतुभूता इति।।87।।
अष्टशक्तीनां प्रयोजनम्
ब्राहृयाद्यष्टसु योगिनीष्वपि भवेदेकैकभं दस्रतः
शिष्टं भत्रितयं सजातिरिव तत्प्रागादि संस्थास्वपि।
दम्पत्योरपि जन्मभे परिणये यद्येक वर्गं गते
प्रीतिः स्यात्कलाहस्पदं तदुभयोस्स्याच्छक्तिवर्गं गते।।88।।
लिङ्गवर्गः
विश्वाश्लेषचतुष्टयोदकवसुस्थाण्वन्त्यशक्रान्तक-
त्वष्ट्रादित्रितयाभिधाः परिणये स्त्रीलिङ्गतारास्त्विमाः।
तारास्युश्च नपुंसका शतभिषङ्मूलेन्दवश्चापराः
पुंतारास्त्वशुभान्यलिङ्गजनिता प्रीतिः स्वलिङ्गर्क्षजा।।89।।
भूतवर्गः
भूवार्याग्निमरुन्नभांसि च महाभूतानि पञ्चक्रमा-
त्तेषां बाणरसर्तुमार्गणशरा दस्रादि भूम्यादपि।
एकस्योडुजले भवेदपरभं वह्नौ भवेच्चेत्तयो-
र्मृत्युस्स्यादपरे शुभाः परिणये भूताख्यवर्गस्त्वयम्।।90।।
चन्द्रयोगवर्गः
इन्द्राग्नी यम आसुरश्च वरुणो वायुः कुबेरश्शिवः
प्रागादि प्रभवो दिनादितिथयोप्येकैकशष्षोडश।
नासत्यादिकमेकमेकमुडुतच्छिष्टत्रयं पूर्ववत्
सूर्यादष्टखगाश्च केतुरहिताः प्रागादिषु स्थापिताः।।91।।
दम्पत्योरपि जन्मधिष्ण्यवशतो ज्ञात्वा च तां तां दिशं
तत्रस्थोडुपतिग्रहेन्द्रतिथिदिङ्नाथारिसाम्येष्टताम्।
तेषां मैत्रवशाच्च मैत्रमुभयोस्साम्ये समत्वं तथा
शत्रुत्वे यदि शत्रुतैव शशभृद्योगाख्य वर्गस्त्वयम्।।92।।
गोत्रवर्गः
गोत्रेशाः क्रमशो मरीचिभगवानत्रिर्वसिष्ठोऽङि्गराः
पौलस्त्यः पुलहः क्रतुः परिणये चत्वारि चत्वारि च।
दस्रादीन्यपि साभिजित्तु कलहस्स्यादेकगोत्रं गते
दम्पत्योर्यदि जन्मभे च सततं गोत्राख्यवर्गस्त्वयम्।।93।।
वर्णोचितवर्गः
वर्गाणामपि विंशतिः परिणये ज्ञेयाः स्फुटं भूसुरैः
विप्राणां ग्रहमित्रतैव नियता राज्ञां प्रधानं गणः।
स्त्रीदूरन्तु विशां प्रधानमपरो योन्याख्यवर्गो महा-
नन्येषां शुभदो भवेत् स्फुटमिदं शास्त्रं विचिन्त्यं बुधैः।।94।।
जन्मनामनक्षत्रनिर्णयः
जन्मर्क्षेण वरस्य योज्यमनिशं स्त्रीन्मधिष्ण्यं बुधै-
र्जन्मर्क्षं पुरुषस्य योज्यमनिशं स्त्रीनामभेनाऽथवा।
पुन्नाम्ना न कदाचनापि युवतेर्जन्मर्क्षयोगः पुन-
र्दम्पत्योर्यदि नामधिष्ण्ययुगलं यद्वा शुभं स्यात्तयोः।।95।।
सन्दिग्धराशिनक्षत्रास्वरूपं तत्फलञ्च
जातायाः पदमेकमेव युवतेर्जातस्य पादत्रयं
पुंसश्चेद्विमांघ्रिभे परिणये सन्दिग्धराशिर्भवेत्।
पूर्वार्धं पुरुषस्य भे समपदे जातस्य वध्वाः पुन-
र्जाताया अपरार्धमाढ्यमुभयोस्सन्दिग्धमृक्षं त्विदम्।।96।।
अभिजिद्गोधूल्युषः कालनिर्णय:
सूर्यस्थालयतश्चतुर्थमभिजित् यद्वा मुहुर्तोऽष्टमः
स्यात्सर्वेष्वपि मङ्गलेषु शुभकृद्गोधूलिकं सप्तमम्।
प्राक्सूर्योदयतो मुहूर्त्त उष इत्यन्तद्वयं तूत्तमं
वैश्यादेः करपीडनेन तु परस्यान्यत्र तत् पूर्ववत्।।97।।
लग्नप्रशंसा
यावत्स्पन्दति लोचनं शुभकरं तत्कोटिभागो भवेत्
तल्लग्ने शुभ काल एव सततं ब्रह्मा न जानाति तम्।
अन्ये किं पुनरेव कर्तुरथ तत्कालः शुभो वाऽशुभः
पूर्वादृष्टवशात् भवेत् समयवित् तत्साक्षिमात्रं सदा।।98।।
मुद्रिकारम्भकालः
मुद्रारम्भविधौ त्रयोदशवसुश्रोणात्रिपूर्वोत्तरा
ब्रह्मादित्यकृशानुशक्रपवनाः पुत्रार्थदास्तारकाः।
वारा जीवकविज्ञमन्दशशिनां श्रेष्ठा अथाशोभनाः
रिक्तामादिवसादिविष्टितिथयः पातोऽवमो वैधृतिः।।99।।
।।तृतीयविन्दुः समाप्तः।। 3 ।।