।।ओम्।।
[आथर्वण-ज्योतिषम्]

[नक्षत्रप्रकरणम् ]
[९]

आत्मकर्म गुण श्रेष्ठं पुरुषं पुरुषं प्रति ।

ल्पग्रन्थं महार्थ च प्रवक्ष्यामि भृगोर्मतम् ।।१।।   

पृथक् पुरुषविज्ञेयं नक्षत्राणां शुभाशुभम् ।

आत्मसम्पत्करं ज्ञेयमात्मन ऋद्धिमिच्छताम् ।।२।।   

नवानां त्रिवर्गाणामाधाने जन्मकर्मणि ।

अधमोत्तमवर्गेषु सम्वदतीह भागशः ।।३।।   

जन्मसम्पद्विपक्षेभ्यः प्रत्वरः साधकस्तथा ।

नैधनो मित्रवर्गश्च परमो मैत्र एव तु ।।४।।    

दशमं जन्मनक्षत्रात् कर्मनक्षत्रमुच्यते ।

एकोनविंशतिं चैव गर्भाधानकमुच्यते ।।५।।    

द्वितीयमेकादशं विंशमेष सम्पत्करो गणः ।

तृतीयमेकविंशं तु द्वादशं तु विपत्करम् ।।६।।    

क्षेम्यं चतुर्थं द्वाविंशं भवेद्यच्च त्रयोदशम् ।

प्रत्वरं पञ्चमं विद्यात्त्रयोविंशं चतुर्द्दशम् ।।७।।    

साधकं तु चतुर्विंशं षष्ठं पञ्चदशं तु यत् ।

नैधनं पञ्चविंशं तु षोडशं सप्तमं तथा ।।८।।     

मैत्रे सप्तदशं विद्यात् षड्विंशमिति चाष्टमम् ।

सप्तविंशं परं मैत्रं नवमष्टादशं च यत् ।।९।।    

नवनक्षत्रके वर्गे प्रथमं तृतीयं तु वर्जयेत् ।

पञ्चमं सप्तमं चैव शेषैः कार्याणि कारयेत् ।।१॰।।   

आधाने जन्मकर्मणि ज्ञेयास्त्वेतानुपूर्वशः ।

त्रिक्षत्रा नवगणास्तेषां कर्मफलं श्रृणु ।।११।।   ।।९।।    

[१॰]

आधाने जन्मनक्षत्रे नैधने प्रत्वरेषु च ।

प्रवासे प्राणसन्देहे क्षुरकर्मविवर्जयेत् ।।१।।   

पराजयं प्रवासं च विवादं गृहकर्म च ।

वर्जयेन्मङ्गलं कार्यं शान्तिः स्वस्त्ययनानि च ।।२।।   

क्षौरं विवाहं भैषज्यं यात्रां सेनां च योजयेत् ।

सर्वमङ्गलकार्येषु त्रिषु कर्म च वर्जयेत् ।।३।।   

विद्यारम्भं तपो दानं मार्जनं भेषजं क्रिया ।

भरणं च सुभृत्यानां कुर्यात् सम्पत्करे गणे ।।४।।    

अनृतमधर्मसंयुक्तं शत्रूणां चाभिचारकम् ।

विपत्करे गणे कुर्यात् प्रहरेताददाति च ।।५।।    

क्षेम्येऽध्वानं प्रपद्येत गोप्यार्थाश्चात्र गोपयेत् ।

वाहनानि च पोषे च बहुशोऽर्थाश्च योजयेत् ।।६।।    

प्रत्वरे तु न कर्त्तव्याः सर्वारम्भाः कदाचन ।

दुर्गं च न प्रवेष्टव्यं न च किञ्चित्समारभेत् ।।७।।    

असाध्यान्यपि कार्याणि साधयेत्साधके गणे ।

सर्वार्थास्तस्य सिध्यन्ति न वानर्थान्समश्नुते ।।८।।     

नैने तु न गन्तव्यं येषु जाताश्च शत्रवः ।

तेभ्यो रक्षेत चात्मानमत्यन्तं च न विश्वेसत् ।।९।।    

मैत्रे विवाहानड्वाहंश्चूडोपनयनानि च ।

कुर्यात्परममैत्रे तु यतस्तंभनमात्मकम् ।।१॰।।   

परं परममैत्रे तु नरो ह्यभिलषेत्फलम् ।

प्राप्नुयादर्थसिद्धिं च क्षिप्रमेव न संशयः ।।११।।    ।।१॰।।   

[११ ]

ग्रहोल्का शनिनिर्घातैः कम्पैर्दाहैस्तु पीड्यते ।

यद्यद्भयं भवत्यत्र तत्प्रवक्ष्याम्यशेषतः ।।१।।   

आधाने विद्रवन्त्यर्था व्याधयो जन्मनि ध्रुवम् ।

न च सिध्यन्ति कार्याणि कदाचिद्दशमे हते ।।२।।   

संपत्करे हते हानिर्वृद्धिश्चैव विपत्करे ।

क्षेम्ये हते न प्रवसेत् साधकेऽर्थान्न साधयेत् ।।३।।   

प्रत्वरे तु हते विद्यान् महारोगप्रनाशनम् ।

नैघने तु हते विद्यान् महानरिवधो भवेत् ।।४।।    

मित्रवर्गाश्च मैत्रे तु न भवन्ति यथा पुरा ।

हते परममैत्रे तु मनो नित्यं न तुष्यति ।।५।।    

यद्यत्पीड्यते नक्षत्रं यस्मिन्यस्मिन् यदा गणे ।

तत्तत्कर्म न कुर्वीत पुरस्ताद्यत्र चोदितम् ।।६।।    

वर्गान्तं यत्तु नक्षत्रं वर्गाद्यं यत्पुनर्भवेत् ।

आनुपूर्वेण वर्गाणामेवं तेन वकास्त्रयः ।।७।।    ।।११।।    

[१२ ]

ब्राह्मणी त्रयोदशाहं स्नाता पुष्पमधारयत् ।

क्षत्रिणी द्वादशाहं तु वैश्यी त्वेकादशस्तथा ।।१।।   

शूद्रीणामथ सर्वासां दशरात्रौ विधीयते ।

वर्णक्रमेण नारीणामेष पुष्पविधिः स्मृतः ।।२।।   

भूमौ स्तीर्णेषु दर्भेषु नियता ब्रह्मचारिणी ।

स्वपेत पुष्पमासाद्य त्र्यहं भुंक्ते नालङ्कृता ।।३।।   

हस्तयोर्भूतले वापि पर्णे वाप्यशनं मितम् ।

नारी पुष्पवती पुष्पान् गंधांश्चैव न धारयेत् ।।४।।    

ऋतुकाले तु नारीणां नान्यत्पुरुषदर्शनम् ।

संभाषं न च कुर्वीत यदीच्छेत् सन्ततिं शुभम् ।।५।।    

भ्रातरं पितरं पुत्रं मातुलं श्वशुरं गुरुम् ।

न संभाषितमिच्छेत न चास्याप्युपवेशिनम् ।।६।।    

यादृशेन हि भावेन संभाषन्तैः समाचरेत् ।

तादृशो जायते गर्भस्तस्माद्रक्षेद्रजस्वलाम् ।।७।।    

रजसा विप्लुतां नारीं द्विजस्य ह्यपसेविनः ।

प्रज्ञा तेजो बलं चक्षुरायुश्चैव़ प्रहीयते ।।८।।     

तां विवर्जयतरतस्य रजसा समविप्लुताम् ।

प्रज्ञा   तेजो बलं चक्षुरायुश्चैव वर्द्धते ।।९।।     

निष्ठीविता गौरिव मन्दचारी तन्द्री प्रहृष्टा हृदयव्यथा च ।

तृप्तिस्तु बीजग्रहणे च योन्यां गर्भस्य सद्यो निर्गतस्य लिङ्गम् ।।१॰।।   

षष्ठे सम्भवते गर्भस्तद्वै षष्ठः प्रशस्यते ।

अब्दार्द्धे चक्षुनिष्पत्तिस्त्रिभिर्मासैस्तु जायते ।।११।।   ।।१२।।

[१३ ]

ऋतुः स्वाभाविकः स्त्रीणां रात्रय षोडशः स्मृताः ।

चतुर्भिरितरैः सार्द्धमहोभिः सद्विगर्हितैः ।।१।।   

तासामाद्याश्चतस्रस्तु निन्दितैकादशी तु या ।

त्रयोदशी तु शेषा स्युः प्रशस्ता दश रात्रयः ।।२।।   

युग्मासु पुत्रा जायन्ते स्त्रियोऽयुग्मासु रात्रिषु ।

तस्माद्युग्मासु पुत्रार्थी संविशेदार्त्तवे स्त्रियम् ।।३।।   

पुमान्पुंसोऽधिके शुक्रे स्त्री भवत्यधिके स्त्रियः ।

समेऽपुमान् पुंस्त्रियो वा क्षीणे चाल्पे विपर्ययः ।।४।।    

चतुर्थ्या जायते पुत्रो अल्पायुर्गुणंवर्जिताः ।

विद्याचारपरिभ्रष्टो दरिद्र क्लेशभाजिनः ।।५।।    

पञ्चम्यां पुत्रिणी नारी षष्ठ्यां पुत्रस्तु पुत्रवान् ।

सप्तम्यामप्रजां कन्यामष्टम्यामीश्वरः सुतः ।।६।।    

नवम्यां सुभगा नारी दशम्यां प्रवरः सुतः।

एकादश्यामधर्मा स्त्री द्वादश्यां पुरुषोत्तमः ।।७।।    

त्रयोदश्यां शठा पापा वर्णसंकरकारिणी ।

जायते सर्वदुष्टा स्त्री दुःखशोकभयप्रदा ।।८।।   

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च शासितात्मा तपोनिधिः ।

जायते च चतुर्द्दश्यां पितेव जगतः पतिः ।।९।।

राजपत्नी महाभागा राजवंशगता स्त्रियः ।

जायते पञ्चदश्यां तु बहुभोगा पतिव्रता ।।१॰।।

विद्यालक्षणसम्पन्नः सत्यवादी जितेन्द्रियः ।

आधारः सर्वभूतानां षोडश्यां यः प्रजायते ।।११।।    ।।१३।।

[१४ ]

कन्या तु विकले ज्ञेया युग्मे भवति मानवः ।

तृतीया सन्ततिर्यस्य तद्रक्षेत्कुलदूषणम् ।।१।।

सप्तमे म्रियते जन्तुस्तन्मुहूर्त्तं विवर्जयेत् ।

स्नातायां दशमीं तस्यां श्राद्धं तत्र विवर्जयेत् ।।२।।

अङ्गादङ्गात् संभूतः स्वमङ्गमधितिष्ठति ।

पिता पुत्रत्वमापन्नो जायते म्रियतेऽपि वा ।।३।।

एवमेव त्रिभिर्भावैः सन्ततिश्च पुनः पुनः ।

अछिन्नो दैवतस्तं तु प्रजास्तस्मात्  प्रजायते ।।४।।

पतिसंयोगकाले तु कन्या विघ्नं करोति या ।

अपुंस्त्वं लभते जन्म यत्र तत्रोपजायते ।।५।।

धर्मार्थकामयुक्तानि क्रूराणि च मृदूनि च ।

सिद्ध्यर्थं योगयोगेषु कुर्यात् कर्माणि नित्यशः ।।६।।

एवं नक्षत्रयोगेषु उक्तं कर्म समारभेत् ।

धर्मार्थकर्मणामर्थे सर्वकर्मफलमश्नुते ।।७।।

शान्तिभिश्च यथान्यायमुपवासैर्व्रतादिभिः ।

येऽर्चयन्ति महात्मानं सर्वं प्रशमयन्ति तम् ।।८।।

उपवासैर्गवां दानैस्तर्पणैश्च मनीषीणाम् ।

ग्रहनक्षत्रजा दोषाः प्रशाम्यन्तीहं देहिनाम् ।।९।।

नक्षत्राणि ग्रहश्चैव देवताः पितरो द्विजाः ।

पूजिताः प्रतिपूज्यन्ते निर्द्दहन्त्यपमानिताः ।।१॰।।

आत्मज्योतिषमित्युक्तं स्वयमुक्तं स्वयंभुवा ।

तत्वतः पृच्छमाणस्य काश्यपस्य महात्मनः ।।११।।

य इदं पठते विप्रो विधिवच्च समाहितः ।

यथोक्तं लभते सर्वमाम्नायविधिदर्शननाद् आम्नायविधिदर्शनादिति ।।१२।।।।१४।।

एवं शौनकशाखायां ब्रह्मवेदस्याङ्गंज्योतिषग्रन्थं

  ब्रह्मकाश्यपानुवादं समाप्तम् ।।